Özetçe. Yazılım geliştirme organizasyonları iş yapış yöntemlerini kontrol altına alarak daha kaliteli ürünler üreterek faaliyet alanlarında yaşamlarını sürdürebilmek amacı ile yazılım olgunluk modellerini kullanıma almaktadırlar. Yaygın olarak kullanılan CMMI ve ISO 15504 olgunluk modellerinde beş olgunluk seviyesi bulunmaktadır. 4. ve 5. seviyeler "Yüksek Olgunluk Seviyeleri" olarak adlandırılmaktadır. Olgunluk seviyelerindeki organizasyonların sayıları incelendiğinde genellikle 3. seviye olgunluk seviyesine ulaşıldıktan sonra bu alandaki faaliyetlerinin durduğu görülmektedir. Olgunluk modellerinin uygulanmasındaki gerçek kazanım tanımlı ve kararlı hale getirilen süreçlerin istatistiksel analizlerle kontrol altına alınması ile elde edilebilir. Organizasyonların yüksek olgunluk seviyelerini hedeflememelerinin altında 3. seviyenin iş amaçları için yeterli görülmesi, yüksek olgunluk seviyelerinin kapsamının anlaşılmaması ve iş yükü olarak görülmesi gibi sebepler bulunmaktadır. Yüksek olgunluk seviyelerini hedefleyen organizasyonlarda da faaliyetlere nereden nasıl başlanacağı konusunda sorunlar yaşanabilmektedir. Bu çalışma kapsamında CMMI Seviye 3 olgunluk seviyesine ulaşmış bir organizasyonda yüksek olgunluk seviyesine ulaşmak için başlatılan çalışmanın başlangıç aşamasına ait detaylar anlatılmaktadır.
Yazılımların hayatın her alanına dahil olması ile birlikte yazılım geliştirme
organizasyonlarının belirli kalite standartlarına sahip olmaları önem taşır hale gelmiştir.
Yazılım geliştirme organizasyonlarının belirli standartlara ulaştıklarının ölçülmesi
için olgunluk modelleri geliştirilmiştir [
Makalenin 2. bölümünde Yüksek Olgunluk seviyelerinin organizasyonlar için anlamı, 3. bölümünde çizilen yol haritasının adımları ve 4. bölümde de bu adımların organizasyon içerisinde uygulanma tecrübelerinden bahsedilecektir. 2
Yaygın olarak kullanılmakta olan olgunluk modellerinden birisi olan CMMI,
Seviye 4 ve Seviye 5 olgunluk seviyelerine özel bir anlam yüklemiş ve bu seviyeleri özel
olarak “Yüksek Olgunluk Seviyeleri” olarak adlandırmıştır. Seviye 3 olgunluk
seviyesine kadar yapılan faaliyetler organizasyon içerisinde süreçlerin tanımlı hale
getirilmesini, projelerin tanımlı süreçlere uygun şekilde yürütülmesini, projelerin
yaşamları süresince ölçümler yapılabilmesi için alt yapıların oluşturulması gibi temel inşa
etmeye yönelik faaliyetleri içermektedir. Yüksek olgunluk seviyeleri ise tanımlı
süreçleri takip etmenin daha ötesinde istatistiksel analizlere dayalı sayısal proje
yönetimi ve süreç kontrol yöntemlerini içermektedir. CMMI modelinde 4. ve 5. seviyeler
için tanımlanan süreç adımları ile organizasyonların projeleri sayısal verilere
dayanarak yönetmeleri, projelerden toplanan verilerle süreçleri istatistiksel kontrol atına
alabilmeleri amaçlanmaktadır[
Yüksek olgunluk seviyelerine erişmenin getirileri birçok kaynakta belirtilmesine
rağmen günümüzde organizasyonların genellikle Seviye 3 hedefi ile yola çıktıkları ve
bu aşamadan sonrasını değerlendirmedikleri görülmektedir[
Paylaşılan tecrübeler, organizasyon hedefleri, mevcut kurulu altyapılar ve alınan ölçümler değerlendirilerek yüksek olgunluk seviyeleri faaliyetlerine başlamada izlenebilecek adımlar belirlenmeye çalışılmış ve aşağıdaki 5 adım tanımlanmıştır. Bu bölümde belirlenen bu adımların detayları anlatılmıştır.
Yüksek Olgunluk
Seviyelerini Anlama
Yazılım Kalite
Maliyeti Hesaplama
Boşluk Analizi
Mevcut Verilerin
Analizi
Süreç Uygulayıcıların Bilgilendirilmesi 3.1
Yüksek olgunluk seviyelerine ulaşmak için faaliyetlere başlamadan önce atılması
gereken ilk adım, yüksek olgunluk seviyelerinin gereksinimlerinin anlaşılmasıdır.
Yüksek olgunluk seviyeleri gereksinimleri organizasyonların iş alanları göz önüne
alınarak değerlendirilmelidir. Yüksek olgunluk seviyelerinin iş amaçlarına uygunluğu
faaliyetlerin başlatılması için en önemli kıstaslardan birisidir. Yazılım süreç
iyileştirme faaliyetlerinde başarı kıstasları arasında yapılan faaliyetlerin organizasyonların iş
alanlarına ve organizasyon hedeflerine uygun olması ilk sıralarda yer almaktadır[
Yazılım kalite maliyeti hatasız bir ürün çıkarabilmenin organizasyonlara olan
maliyeti olarak tanımlanabilir[
Boşluk analizi çalışmaları süreç iyileştirme çalışmalarının ilk adımlarından birisidir. Organizasyonların kendi süreçlerinin mevcut durumlarını detaylı bir şekilde analiz edip, yüksek olgunluk seviyeleri gereksinimleri ile karşılaştırmaları ve yapılacak faaliyetleri belirlemeleri gerekmektedir. Yüksek olgunluk seviyeleri için yapılacak olan boşluk analizi mevcut ölçüm metriklerini, mevcut ölçüm verilerinin yeterliliği ve niteliğini, süreçlerin kararlılığını incelemeye dayalı olmalıdır. Boşluk analizi adımı organizasyonların yüksek olgunluk seviyeleri faaliyetleri planlamaları için büyük önem taşımaktadır. Yapılacak iyileştirme faaliyetlerinin büyüklüğü, maliyeti, kaynak gereksinimleri boşluk analizi sonuçlarına göre belirlenebilecektir. 3.4
CMMI Seviye 3 olgunluk seviyesindeki organizasyonlarda süreçler ve projeler için ölçüm metrikleri belirlenmiş ve gerekli ölçüm altyapıları kurulmuş durumdadır. Belirlenen metriklerin ya da alınan ölçümlerin yüksek olgunluk seviyelerinin gereksinimlerini karşılamaması organizasyonların sıklıkla karşılaştıkları bir durumdur. Yapılan boşluk analizi adımında yüksek olgunluk seviyeleri gereksinimlerine uygun olarak metriklerin güncellenmesi ya da yeni metriklerin tanımlanması söz konusu olabilir. Ancak var olan veriler mevcut durumun analizi için kullanılabilecektir. Mevcut veriler kullanılarak süreç performansları sınır değerleri belirlenip, süreçler için kontrol grafikleri oluşturulur. Mevcut verilerin analizi ile süreç performans tahminleri için modeller oluşturulur. Mevcut durum verileri ile süreç performans temelleri oluşturularak, süreç iyileştirme çalışmalarının ilerlemesi kontrol altında tutulur. 3.5
Süreç iyileştirme çalışmalarının başarıya ulaşmasında yapılan değişikliklerin süreci
uygulayan kişiler tarafından anlaşılması ve benimsenmesi büyük önem taşımaktadır.
Aksi takdirde yapılan iyileştirme çalışmaları anlık olarak gelişme sağlasa da kalıcı
olmayacaktır. Yüksek olgunluk seviyeleri organizasyonların iş yapış tarzlarında köklü
değişiklikler gerektirdiği için süreçleri uygulayanların süreç iyileştirme faaliyetlerine
katılımın sağlanması, yapılan faaliyetler hakkında bilgilendirilmeleri çalışmaların
başarısı için çok büyük önem taşımaktadır. Organizasyon içi bilgi aktarım
kanallarının kurulması ve etkin şekilde kullanımının sağlanması, yapılan süreç iyileştirme
faaliyetleri hakkında çalışanların bilgilendirilmesi faaliyetlerin kalıcı olarak
benimsenmesi için kullanılabilecek yöntemlerdir. Yazılım geliştirme bilgi tabanlı bir iş
olduğu için yazılım geliştirme organizasyonlarında süreç iyileştirme faaliyetlerinin
başarısı süreci uygulayanların katılımı ile daha çok ilişkilidir. Yapılan faaliyetlerin
çalışanlar tarafından benimsenmesi ve organizasyon kültürü halini getirilmesi başarı
için gerekli bir adımdır [
CMMI Seviye 3 hedefine ulaşılmasının ardından ASELSAN Savunma Sistem Teknolojileri grubu bünyesindeki Yazılım Mühendisliği Müdürlüğü’nde yazılım geliştirme alanında CMMI yüksek olgunluk seviyelerine ulaşma için bir çalışma başlatılmıştır. Çalışmanın ilk adımı olarak CMMI yüksek olgunluk seviyeleri gereksinimlerin anlaşılması ve değerlendirilmesi amacı ile eğitim alınması için hazırlıklar yapılmış ve CMMI Yüksek Olgunluk Seviyesi Çalıştayı gerçekleştirilmiştir. Çalıştayın ardından yüksek olgunluk seviyelerinin gereksinimleri organizasyonun iş hedefleri açısından değerlendirilmiş ve yüksek olgunluk seviyelerine ulaşmanın, organizasyon için kayda değer getirilerinin olacağı sonucuna varılmıştır.
Yüksek olgunluk seviyelerine ulaşma çalışmaları kapsamında başlangıç adımı olarak öncelikle yazılım kalite maliyetinin ölçülmesi kararlaştırılmıştır. Yazılım konfigürasyon birimlerinden veriler toplanmış, elde edilen veriler istatistiksel olarak analiz edilerek yazılım kalite maliyeti için ölçüm temeli oluşturulmuştur. Yazılım kalite maliyetinin Yazılım Mühendisliği iş hedefleri ile uyumlu olacak şekilde oluşturulan ölçüm temeli de dikkate alınarak düzenli olarak takip edilmesine karar verilmiştir. Yazılım kalite maliyeti sonuçları, CMMI yüksek olgunluk seviyesi faaliyetleri için üst yönetimin desteğinin alınması ve süreç iyileştirme faaliyetleri kapsamında mercek altına alınması gereken süreç adımlarının belirlenmesinde kullanılmıştır. Yazılım kalite maliyeti sonuçları değerlendirilerek yazılım geliştirme süreci kapsamında “Doğrulama” faaliyetlerinin istatistiksel süreç kontrolü altına alınmasına karar verilmiştir. Faaliyetlerin odaklanacağı süreç adımlarının belirlenmesinin ardından yapılacak çalışmaların boyutunun ve kaynak gereksinimlerinin belirlenmesi amacı ile boşluk analizi gerçekleştirilmiştir. Boşluk analizi çalışmasının sonuçları değerlendirilerek CMMI yüksek olgunluk seviyeleri faaliyetleri bir proje haline getirilerek, gerekli kaynakların ayrılması ve işlerin planlanması sağlanmıştır.
Belirlenen süreç adımları ve yapılan plan kapsamında mevcut verilerin analizi yapılarak hata yoğunluğu (hata sayısı/1000 satır) ölçümünün analizine başlanmıştır. Yazılım konfigürasyon birimlerinden elde edilen verideki aykırı değerler incelenmiş, alt ve üst kontrol limitleri belirlenerek yazılım hata yoğunluğu için kontrol grafiği oluşturulmaya başlanmıştır. Mevcut veriler kullanılarak yazılımlardaki hata yoğunlukları için ölçüm temelleri oluşturulmuş ve hata yoğunluğunu etkileyen faktörler belirlenmiştir. Belirlenen faktörlere göre ölçümler toplanarak istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizlerin sonucunda hata yoğunluğu için modeller kurulmuştur. Kurulan modeller ile düzenli ölçümlerle hata yoğunluğunun tahmin edilmesi, elde edilen tahminlerin kurulan ölçüm temelleri ile karşılaştırılarak sayısal proje yönetiminin yapılması ve gerekirse düzeltici/önleyici faaliyetlere başlanması hedeflenmektedir.
Yapılan çalışmaların sonuçlarının ve ileriye yönelik hedeflerin yazılım geliştirme sürecinin paydaşları ile paylaşılması amacı ile bir dizi toplantılar gerçekleştirilmiş ve süreç uygulayıcıların CMMI yüksek olgunluk seviyeleri hedefleri kapsamında kendilerinden beklenenler hakkında bilgi sahibi olmaları sağlanmıştır. CMMI yüksek olgunluk seviyelerinin gerektirdiği projelerin ve süreçlerin verilere dayalı olarak yürütülmesi, sayısal analiz yöntemleri ile kontrol altında tutulması düşüncesinin organizasyon içerisinde bir kültür haline getirilmesine yönelik ilk adımlar atılmıştır. 5
Olgunluk modellerini uygulayan organizasyonlar incelendiğinde, organizasyonların belirli bir seviyeye ulaştıktan sonra bu kapsamdaki ileriye yönelik faaliyetlerinin durdukları ve mevcut durumlarını korumak için çalışma yaptıkları görülmektedir. Olgunluk modellerinin yüksek olgunluk seviyeleri gereksinimleri değerlendirildiğinde organizasyonların asıl kazancı yüksek olgunluk seviyelerine ulaştıkları durumda elde edebilecekleri görülmektedir. Bu sebeple organizasyonların süreçlerini tanımlı ve kararlı hale getirmelerinin ardından yüksek olgunluk seviyelerini hedeflemeleri ve bu amaçla faaliyetlere başlamaları iş alanlarında farklılık yaratabilmeleri için önemli bir adım olacaktır. Ancak hedeflere ulaşabilmek için doğru yerden ve doğru şekilde başlamak faaliyetlerin başarılı olması için çok büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma kapsamında CMMI Seviye 3 bir organizasyonda yazılım geliştirme bölümünün süreçlerini CMMI Seviye 5 olgunluk seviyesine çıkarma için başlattığı çalışmanın başlangıç adımları anlatılmıştır. Uygulanan adımlar CMMI yüksek olgunluk seviyelerini hedefleyen organizasyonlara bu kapsamdaki faaliyetlere başlama noktasında yol gösterici olacaktır.