Özet Örün tarayıcılarında herhangi bir kurulum gerektirmeden çalışacak Coğrafi Bilgi Sistemi uygulamalarına olan ihtiyaç artmaktadır. Bu kapsamda WebGL ve JavaScript kullanılarak geliştirilen TMAP-W (Tactical Map-Web) ürünü örün tabanlı CBS uygulamalarında CBS altyapısı olarak kullanılabilmektedir. Bu bildiride uygulama programlama arayüzünün tasarımı, gerçekleştirimi ve inşa süreci hakkında bilgi verilecektir.
2 Temel Tasarım Unsurları
2.1 JavaScript Dilinin Seçimi
Örün tabanlı bir uygulamada Java kodları applet kullanılarak örün tarayıcısı içinden
kullanılabilmektedir. Ancak bunun için istemciye JRE (Java Runtime Environment)
kurulması ve tarayıcıda Java’nın etkinleştirilmesi gerekmektedir. Bu durumda
tarayıcıda güvenlik açıkları oluşmaktadır[
JavaScript, dinamik ve prototip tabanlı bir betik dilidir. JavaScript fonksiyonları bir
değişken olarak kullanabilmeye olanak sağlamaktadır. JavaScript EcmaScript ile
standartlaştırılmıştır[
WebGL platformlar arası, lisans gerektirmeyen alt seviyede 3B (üç boyutlu) ve 2B
(iki boyutlu) grafik UPA dür. OpenGL, ES 2.0 standardı üzerine tanımlanmıştır.
WebGL, örün uygulamalarına tarayıcıya eklenti kurmadan 3B özelliği
kazandırılmasına olanak sağlar[
WebGL ’in grafik işlemciyi yoğun olarak kullanmasından dolayı, WebGL uygulamalarının yüksek başarımlı çalışması için donanım hızlandırması gerekmektedir. Bu nedenle paylaşımlı değil ayrı grafik kartı kullanımı daha uygun olmaktadır.
Yukarıda bahsedilen avantajlarına rağmen, WebGL ile geliştirme maliyetli ve
karmaşıktır. Assembly dili ile masaüstü yazılım geliştirme ile karşılaştırılabilir. Bu
nedenle WebGL üzerine CBS ile ilgili özellikleri gerçekleyen bir kütüphane arayışı
oluşmuş ve bu arayışın sonunda Cesium[
Cesium, 2B ve 3B haritalar yaratmak için JavaScript ve WebGL tabanlı, örün tarayıcısında bir eklenti gerektirmeyen bir kütüphanedir. Açık kaynaklı ve Apache 2.0 lisansına sahip olduğu için kullanılması ücretsizdir.
Cesium, Patrick Cozzi liderliğinde bir ekip tarafından geliştirilmektedir. Patrick
Cozzi’nin bilgisayar grafik ve Grafik İşleme Birimi (GPU) programlanması ve 3B
Küresel Görselleştirme hakkında çalışmaları vardır[
TMAP-J, Java dilinde OpenGL kullanılarak geliştirilmiş bir CBS altyapısıdır.
Havelsan ’da çeşitli projeler tarafından kullanılmaktadır. TMAP-W ’in tasarım
aşamasında TMAP-J ’in UPA seçilerek JavaScript’e taşınmasına karar verilmiştir. Bu
sayede TMAP-J ve Java kullanarak masaüstü uygulama geliştiren geliştiricilerin örün
uygulaması geliştirirken tanıdık oldukları UPA kullanmaları sağlanmış ve TMAP-J ve
TMAP-W ‘in aynı arayüzü değişik dillerde gerçekleyen ürünler olmaları sağlanmıştır.
Sonuç olarak geliştiriciler yeni bir UPA öğrenmek zorunda kalmadan Java ve
JavaScript ’de CBS uygulamaları geliştirebileceklerdir.
JavaScript ’in tip denetlemesi yapmaması ve nesneye yönelik programlama ile ilgili
sınıf, miras alma gibi özelliklerin henüz bulunmaması JavaScript geliştirmesi için bazı
araçlar ve yaklaşımlar kullanılarak nesneye yönelik programlamayı destekleyen
dillere (Örneğin Java, C#) yakınsatılması ihtiyacını doğurmaktadır. Bu yaklaşıma
kısaca ehlileştirilmiş JavaScript denmektedir [
TMAP-W, EcmaScript standardının Haziran 2011’de yayınlanan 5.1 sürümü ile uyumlu geliştirilmiştir. 2015’in ortasında yayınlanması planlanan sürüm 6, sınıfları ve modülleri destekleyecektir. JavaScript dilinin desteklediği EcmaScript standardının güncel sürümü olan 5.1, nesneye yönelik programlama özelliklerini barındırmamaktadır.
Nesneye yönelik programlama özelliklerinin JavaScript ’de kullanılması için açık kaynak Google Closure kütüphanesi kullanılmıştır.
Error! Reference source not found.’de örnek sınıf olarak çember nesnesi IShape
arayüzünden goog.inherits komutu ile türemektedir. Closure ile çoklu miras alma da
goog.mixin ile mümkün olmaktadır[
Şekil 1 Çember Sınıfının Tanımlanması
TMAP-W içinde her özelliğin nasıl kullanılacağına dair çalışan bir kod örneğinin bulunduğu Gömülü Örnekler uygulaması bulunmaktadır. Bu sayfaya TMAP-W geliştiricileri tarafından ekleme ve düzeltmeler yapılmakta, aynı sayfa test grubu tarafından da geçerleme ve doğrulama faaliyetlerinde araç olarak kullanılmaktadır. Aynı zamanda ürünü kullanan geliştiriciler tarafından da referans olarak kullanılmaktadır. Alınan her sürümde gömülü örnekler sayfasına yeni örnekler eklenebilmekte, var olan örnekler test grubu ve müşterilerden gelen geri beslemelere göre genişletilmektedir. Error! Reference source not found.’de bir TMAP-W sürümünün gömülü örnekler sayfası görülmektedir.
Şekil 2 TMAP-W Gömülü Örnekler Sayfası
TMAP-W içerisinde hesaplamaya dayalı jeodezik metotlar bulunmaktadır. Bu
metotların birim testi için bir çerçeveye ihtiyaç duyulmuştur. Bunun için JUnit
benzeri bir yapıya sahip QUnit[
TMAP-W geliştirimi 2 haftalık yinelemelerde geliştirilecek ihtiyaçların planlanması ve hataların çözülmesi şeklinde olmaktadır. Her 2 haftalık yineleme sonunda bir sürüm alınmaktadır. Geliştirme Planı’nda belirlenen sıklıklarda, resmi sürüm alınan ara sürümler arasından seçilip test grubu tarafından geçerleme ve doğrulaması yapılmaktadır. Şekil 4 İnşa Günlüğü Detayı – JSLint Uyarıları Geliştirici İlgili İş Öğesi ile ilişkilendirdiği Kodu İade
Eder
TFS İnşaDenetleyicisi TMAP-W İnşasını Tetikler
TFS İnşaAjanı Uzak Sanal Makineye SSH ilebağlanıp kod ve betikleri TFS ’dan indiren betiği çalıştırır
güUnçzlüaağklıüşSıraS,nSikHnaolşpiaMleyüaaTrklaFüiSnnneılirendrşeia,Gianrjşuaanntına oİbnldışruaağnkuımneaBtiakklşeaastrlöeılrınüminr,ıeiBnkaşoaşpaüyrrıasülıaznnlmeırrıi Şekil 5 TMAP-W İnşa Süreci
JavaScript projelerinde inşa aracı olarak açık kaynak Grunt[
Havelsan ’da Uygulama Yaşam Döngüsü Yönetimi aracı olarak Microsoft Team Foundation Server sürüm 12 (TFS)[11] kullanılmaktadır. Bu aracın sürekli tümleştirme ve inşa özellikleri de mevcuttur.
TFS ’in JavaScript projelerinin inşası ile ilgili hazır bir çözümü bulunmamaktadır. Ancak esnek bir özelleştirme altyapısı mevcuttur.
Grunt inşa aracı, SSH hizmeti etkinleştirilmiş bir sanal makinede çalışmaktadır. Sanal makinede JavaScript inşasını başlatacak betik dosyaları bulunmaktadır. TFS İnşa Ajanı SSH vasıtasıyla uzaktan bu betik dosyalarını çalıştırmakta, inşa kayıt dosyası ve inşa ürünleri de TFS inşa rehberlerine kopyalanmaktadır. Ayrıca betik dosyasının hata döndürüp döndürmediğine göre inşanın başarılı olduğu veya hatalı olduğu TFS tarafında kurulmaktadır. Şekil 5’de inşa süreci görülebilir.
JsDoc[12], JavaScript projelerinin dokümantasyonunun otomatik olarak üretilmesi için yaygın olarak kullanılan bir araçtır. Hazırlanan UPA ’nün dokümantasyonun üretilmesi için JsDoc kullanılmıştır. İnşa sürecine tümleştirilen JsDoc üretimi sayesinde, her inşa sonrası dokümantasyon yeniden üretilmekte ve böylece kod ve dokümantasyonun tutarlı kalması sağlanmaktadır.
Örün Tabanlı Coğrafi Bilgi Sistemi Uygulama Programlama Arayüzü Geliştirilmesi kapsamında internet tarayıcılarında bir eklenti kurulumu gerektirmeden çalışan TMAP-W ürününün geliştirilmesi hakkında tasarım kararları, ehlileştirilmiş JavaScript yaklaşımı ve inşa yaklaşımı ile ilgili deneyimler aktarılmıştır. TMAP-W ürününe yeni özellikler eklenmeye devam edilmekte ve Havelsan içinde projelerin altyapı olarak kullanması da yönetim tarafından teşvik edilmektedir. Kaynaklar