Futbol Hakemlerinin Karar Verme Yeteneklerini Geli‡tirmek in D‡nlm‡ Ciddi Oyun Tabanl §renme ˙ats

Abstract

zet Dijital oyun tabanl §renim aralar, ki‡ilere yeni teknolojilerle geleneksel oyun tasarm metodlarn birle‡tirerek yeni frsatlar sunar. Dolaysyla, ara‡trmaclar interaktif §renme teknikleri ile snf ii e§itimini adapte edebilmek iin e§lencenin yanna §renimi de yerle‡tiren ciddi oyunlarn geli‡tirilmesi iin ara‡trmalara aktif bir ‡ekilde devam etmektedirler. E§lencenin yanna §renmeye de a§rlk veren ciddi oyunlar genelde e§itim alanna ynelik geli‡tirilmektedirler. Hakem e§itimi bu alana rnek olarak gsterilebilir. Uluslararas Futbol Federasyonlar Birli§i (FIFA) 'nin 2010 dnya kupasnda grev yapacak olan 60 futbol hakeminin e§itimine yllk 40 milyon Amerikan dolar harcamas, Trkiye Futbol Federasyonu'nun futbol hakemlerini futbol oyun kurallar hakknda e§itmek istemesi ve buna ek olarak Uluslararas Futbol Federasyonlar Birli§i'nin Futbol Oyun Kurallar kitabndan ba‡ka bir alternatin bulunmamas bu alanda bir ihtiyacn oldu§unu ortaya karm‡tr. Bu al‡ma, Trkiye'deki futbol hakemlerinin karar verme yeteneklerini geli‡tirmek amacyla geli‡tirilmi‡tir. lk olarak, oyununun prototipi hazrlanm‡ ve kullanlabilirlik testleri hakemler tarafndan olu‡turulmu‡ pilot gruplar tarafndan yaplm‡tr. Daha sonrasnda, oyunun dijital hali futbol hakemleri tarafndan test edilmi‡tir. Geleneksel yntemler ile al‡an hakemlerin karar verme konusundaki ba‡arlar ile oyun platformunu kullanarak al‡an hakemlerin karar verme konusundaki ba‡arlar iki rneklem t-testi kullanlarak analiz edilmi‡tir. Yaplan al‡mann sonularna gre, oyun platformunun geleneksel yntemlere gre birok avantajnn oldu§u gzlemlenmi‡tir.

Giri‡

Futbol oyun kurallar hakknda hakemlerin karar verme yeteneklerini geli‡tirmek ok zorlu bir i‡tir. Buna ra§men, bu konuda Uluslararas Futbol Federasyonlar Birli§i (FIFA)’nin geli‡tirmi‡ oldu§u ve futbol oyun kurallarn detayl bir ‡ekilde anlatan Futbol Oyun Kurallar Kitab’na alternatif olacak veya destek verecek ‡ekilde geli‡tirilmi‡ hem dijital hem de dijital olmayan kaynak says snrl saydadr. Hakemler, futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini geli‡tirmek iin bu kitaptan al‡mak zorundadrlar; ancak, zellikle erkek bireylerin 3 kitap okumay ilgi ekici bir etkinlik bulmamasndan dolay bizim futbol hakemlerine kendilerini futbol oyun kurallarnda geli‡tirebilmeleri iin alternatif yeni seenekler sunmamz gerekmektedir. Gomleksiz [ 7 ] yapt§ al‡mada kadnlarn erkeklere gre kitaptan ders al‡ma konusunda daha ilgili olduklarn belirtmi‡tir. Bu al‡maya destek olarak, Arslan ve di§erleri [ 3 ] Pamukkale niversitesi Spor Bilimleri ve Teknolojisi Yksekokulu §rencileri ile §rencilerin okuma al‡kanlklarn lt§ al‡mada kadn §rencilerin erkek §rencilere gre kitap okuma konusunda daha istekli oldu§unu tespit etmi‡lerdir.

Bu al‡madaki hedemiz, ciddi bir oyun geli‡tirerek futbol hakemlerinin futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyesini ykseltmek ve dolaysyla hakemlerin karar verme kabiliyetlerini arttrmaktr. Uluslararas Futbol Federasyonlar Birli§i’nin Futbol Oyun Kurallar kitab, futbol oyun kurallarn detayl bir ‡ekilde anlatmasna ra§men bu kitapta futbol hakemlerinin karar verme kabiliyetlerini arttracak herhangi bir ierik bulunmamaktadr. Hakemlerin karar verme kabiliyetlerini arttrtmak iin video ierikleri ok yararl e§itim aralardr. Volandes ve di§erleri [ 23 ], grsel ieriklerin bireylerin karar verme zelliklerini arttran aralar olduklarn vurgulam‡lardr. Bu d‡nceye ek olarak, Trevena ve di§erleri [ 21 ] bireylerin §renme seviyelerini, bilgi kapasitelerini ve karar verme kabiliyetlerini arttrmay hedeeyen benzer bir al‡ma yapm‡lardr. Bu al‡mann sonucu olarak, video gibi ileti‡im aralarnn bireylerin kendilerini geli‡tirebilmesinde kullanlabilecek yararl bir ara oldu§u belirtilmi‡tir. Savoldelli ve di§erleri [ 18 ] video aralarnn maksimum §renmeyi sa§lad§n ifade etmi‡lerdir. Plessner ve di§erleri [ 17 ] faul ve fena hareketler ile alakal 2000 adetten daha fazla video ieren bir al‡ma yrtm‡lerdir. Bu al‡mann amac; futbol hakemlerinin futbol malar esnasnda verdikleri kararlardaki do§ruluk orann arttrmaktr. Bu bilgilerin ‡§nda, daha nce sz edilen birok al‡maya gre videolar, bireylerin karar verme kabiliyetlerini arttrmak iin kullanlabilecek nemli ve yararl aralar olarak nitelendirilebilirler.

nerdi§imiz interaktif oyun erevesiyle, katlmclarn hem futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini arttrmaya yardmc olacak metin tabanl sorular hem de hakemlerin ma esnasnda geli‡en kritik pozisyonlar ile ilgili verdikleri karar test eden video sorular bulunmaktadr. Bylece, bu oyun sistemi kullanclara hem futbol oyun kurallar ile ilgili bilgi seviyelerini arttracak hem de karar verme kabiliyetlerini geli‡tirecek sorular da sorar.

Bu bildirinin devam ‡u ‡ekilde olu‡turulmu‡tur. Bir sonraki blmde, e§itim alannda geli‡tirilmi‡ benzer al‡malar ile ilgili bir literatr taramas sunulacaktr. kinci olarak sistemi geli‡tirirken kullanlan teknolojiler ve bu teknolojilerin seilmesindeki nedenler, oyunun mekanizmas ve katlmclar aklanacaktr. 3 Burada, erkek bireyleri" zellikle vurguluyoruz; nk, futbol hakemleri camiasna bakt§mz zaman profesyonel liglerde grev yapan erkek futbol hakemlerinin (N=1328) bayan futbol hakemlerine (N=6) gre saysnn ok fazla oldu§unu gryoruz. Drdnc blmde, ara‡trmann istatistiksel analizi detayl bir ‡ekilde sunulacaktr. Son blmde ise ara‡trma srasnda elde edilen sonular tart‡lacak, gelecekte yaplmas planlanan al‡malar hakknda bilgiler verilerek bildiri sonlandrlacaktr. 2

Literatr De§erlendirmesi

Oyunlar birok alanda kullanlabilirler. Dijital oyun tabanl §renim, oyunlarn kullanld§ alanlardan bir tanesine rnek olarak gsterilebilir. Dijital oyun tabanl §renimin arkasndaki ana kir, katlmclar bilgisayar oyunlar kullanarak e§itmektir [ 16 ]. Bu §renim ‡eklinin amac katlmclarn §renim srelerini bir dizi oyun elemanlar kullanarak ve katlmclar arasndaki etkile‡imi arttrarak hzlandrmaktr [ 15 ]. Bu bak‡ asndan yola karak, dijital oyun tabanl §renimin tanmnn oyun geli‡tirme, ara‡trma ve oyun teknolojileri ile rt‡t§ ortaya kmaktadr. zellikle, ciddi oyunlar aka e§itim, §renim ve farkndalk konularna nem veren oyunlardr. Bu tip oyunlarn amac, insanlar e‡itli alanlardan seilmi‡ konular zerinde e§itmek ve bilgilendirmektir [ 1 ]. Bu alanlara rnek olarak spor, bilgisayar teknolojisinin faydalarndan yararlanmaya hazr bir alan olarak gsterilebilir. Literatrde, bu alanda tamamlanm‡ birok farkl al‡ma bulunmaktadr. Yang [ 25 ] voleybol hakemleri iin grsel hakem §renim sistemini geli‡tirmi‡tir. Bu sistemde, e§itmenler ve §renciler olmak zere iki farkl kullanc tipi bulunmaktadr. E§itmenlerin grevi, videolar ve sorulardan ierik havuzu olu‡turarak §rencilerin bu ierik havuzunda bulunan materyalleri zmesini sa§lamak ve §rencilerin bilgi seviyesini lmek iin bu ierik havuzunda bulunan materyalleri kullanarak testler hazrlamaktr. Bu al‡ma ile bu sistemin §renciler zerindeki etkinli§i §renilmek istenmi‡ ve sonu olarak bu sistemin hakemlerin kendilerini bilgi seviyelerinde ve karar verme mekanizmalarnda geli‡tirmelerinde nemli bir etkisinin oldu§u grlm‡tr.

Rugby hakemlerinin karar verme yeteneklerini video tabanl e§itim sistemi kullanlarak geli‡tirmek amacyla Mascarenhas ve di§erleri [ 13 ] bir al‡ma dzenlemi‡lerdir. Hakemleri 15 ki‡iden olu‡an kontrol ve 41 ki‡iden olu‡an deney grubu olmak zere iki gruba ayrm‡lardr. Bu iki grup ayn videolar seyredip ayn n ve son teste katlm‡lardr, ancak, kontrol grubunda bulunan katlmclar sistemde bulunan pozisyonlar hakknda uzmanlar tarafndan yaplan yorumlara eri‡me hakkna sahip de§illerdir. Yaplan bu al‡mann sonularna gre, video tabanl e§itim sistemi hakemlerin karar verme becerilerini geli‡tirmek iin kullanlabilecek nemli bir sistemdir.

Bu al‡malara ek olarak, literatrde bizim amalarmza benzer futbol hakemlerinin futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini arttrmak ve karar verme becerilerini geli‡tirmek amacyla geli‡tirilmi‡ birok al‡ma bulunmaktadr. Bu al‡malara rnek olarak, Schweizer ve di§erleri [ 19 ] hakemlerin verdikleri kararlardaki do§ruluk orann arttrmak iin video tabanl e§itim sistemi geli‡tirmi‡lerdir. Ma esnasnda hakemler, oyunun kontroln sa§lamak amacyla do§ru kararlar vermek zorundadrlar. Helsen ve Bultynck [ 9 ] ’in al‡masna gre EURO 2000’de oynanan toplam 31 mata hakemler ma ba‡ ortalama 137 karar vermi‡lerdir ve bu kararlarn yakla‡k olarak yzde 25’i hatal kararlardr. Van Meerbek ve di§erleri [ 22 ] tarafndan yaplan di§er bir ara‡trma ise 1986 Meksika Dnya Kupas’nda verilen kararlarn yzde 17’sinin hatal oldu§unu gstermektedir. Bu al‡malar, hakemlerin i‡lerini iyi yapmalarna ra§men hala karar verme becerilerinin geli‡tirilebilece§ini gsteriyor. Bu d‡nceyi ba‡armak iin, Schweizer ve di§erlerinin al‡masnda [ 19 ] hakemler bir sisteme dahil edilerek videolar seyredip bu videolar ile ilgili karar verip, geri bildirim alm‡lardr. Sonulara gre, hakemlerin karar verme becerilerinde olumlu ynde bir geli‡menin oldu§u ortaya km‡tr. Di§er bir al‡ma ise, Xian [ 24 ] web tabanl multimedya §retim sistemi geli‡tirerek hakemleri futbol oyun kurallar hakknda e§itmeyi hedeemi‡tir. n ve son test sonularna gre, bu sistem hakemlerin §renim srecini geli‡tirmi‡ ve hzlandrm‡tr. Catteeuw [ 5 ] verilen ofsayt kararlarnn yzde 7.6 snn yanl‡ oldu§unu belirtmi‡tir. Bu rakam azaltmak iin 29 FIFA yardmc hakeminin ve 28 Belika Futbol Federasyonu’na ba§l yardmc hakemin katlmyla bir al‡ma gerekle‡tirilmi‡tir. Bu al‡mada, yardmc hakemlere ofsayt pozisyonlarn video olarak gsteren, hakemlerin kararlarn alan ve geri bildirim yapan bilgisayar tabanl bir ara geli‡tirilmi‡tir. Bu al‡mann sonularna gre, al‡maya katlan btn yardmc hakemler karar verme becerilerini arttrm‡lardr, ancak, FIFA yardmc hakemleri Belikal yardmc hakemlere gre daha ba‡arl olmu‡lardr. 3 3.1

Yntem

Kullanlan Aralar ve Veritaban

Bu al‡mada, hakemlerin futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini test etmek ve hem bilgi seviyelerini hem de karar verme yeteneklerini e§lenceli bir yolla arttrabilmek amacyla ASP.NET, Bootstrap ve Microsoft SQL Server teknolojileri kullanlarak bir oyun tasarlanm‡tr.

Bu teknolojilerden ilki olan Bootstrap; btn platformlarla uyumlu bir ‡ekilde al‡abilen, web sitelerinin tasarmnn yaplabilmesi iin geli‡tirilen ve son zamanlarda yazlmclar arasnda ok popler olan bir aratr [ 8 ]. Natda [ 14 ] uyumlu web site tasarmn; cep telefonu, tablet, dizst bilgisayar vb. cihazlarn btn farkl ekran boyutlarnda dzgn, anla‡lr ve kolay kullanlabilir bir ‡ekilde al‡an web siteleri tasarlamaya yarayan bir ereve olarak tanmlamaktadr. Ayrca, Natda uyumlu web site tasarmnn yeni geli‡tirilmi‡, yeniliki ve ok yararl bir ara oldu§unu vurgulam‡tr. Bu d‡nceye destek olarak, Bryant ve Jones [ 4 ] uyumlu web site tasarmnn her cihaz iin ayr web sitesi tasarlayan yazlmclar iin ok faydal bir bulu‡ oldu§unu belirtmektedirler. Yukarda belirtilenler dikkate alnd§nda, bizim geli‡tirdi§imiz oyun plaftormu btn cihazlara uyumlu bir ‡ekilde al‡maldr; nk, oyunun en byk avantajlarndan biri her yerde kullanlabilir ve eri‡ilebilir olmasdr. Bu nedenle, Bootstrap erevesinin bize sundu§u, HTML, CSS ve JS erevelerinden elemanlarn bulunmas, gze ho‡ gelen ve kullancnn ilgisini eken ieriklerin bulunmas, kolay kullanlabilir olmas ve yazlmclara rehberlik edecek iyi bir dokmantasyonunun bulunmas gibi zelliklerden dolay oyun platformunun grsel tasarm Bootstrap teknolojisi kullanlarak tasarlanm‡tr.

kinci teknoloji olarak, veritaban tasarm yapabilmek amacyla Microsoft SQL Server kullanlm‡tr. Bu programn seilmesinin en byk nedeni C# programlama diline ait "LINQ to SQL" metodu ‡eklinde bir zelli§inin bulunmasdr. Sehirli ve Ozdemir [ 20 ] bu zelli§in uygulama tarafnda anla‡labilir sorgularn yazlarak veriye ula‡mada kolay bir yol oldu§unu vurgulamaktadrlar. Ayrca, bu zelli§in en byk avantajnn ise nesne tabanl programlama mant§nn zelliklerinin kullanlmas oldu§u belirtilmi‡tir. Buna ek olarak, Kanjilal [ 10 ] bu zelli§in veri sorgulamada daha gvenilir bir yap oldu§unu belirtmektedir.

Son olarak, program geli‡tirmek amacyla ASP.NET teknolojisinden yararlanlm‡tr. .NET ierisinde Windows masast uygulamalarndan SQL sorgularna kadar her‡eyi ieren bir teknolojidir [ 12 ]. Alaluf [ 2 ] kendi al‡masnda .NET teknolojisinin di§er platformlara gre entegre ve hizmet odakl uygulamalar geli‡tirmede daha avantajl bir teknoloji oldu§unu belirtmektedir. Bu avantajlara rnek olarak, Lui ve di§erleri [ 11 ] web zerinden al‡an bir uygulama geli‡tirmek iin .NET teknolojisinin daha verimli ve ynetilebilir bir platform oldu§unu sylemi‡lerdir. Buna ek olarak, Esposito [ 6 ] .NET platformunun HMTL ve JavaScript, CSS ve AJAX gibi di§er programlama aralar ile uyum iinde al‡abilen bir teknoloji oldu§unu belirtmi‡tir. 3.2

Sistem Kullanclar

Oyun platformumuzda, sistem yneticisi, e§itimci ve hakem olmak zere ve sistem fonksiyonlar birbirlerinden farkl olan farkl kullanc tipi bulunmaktadr. Bu kullanc tiplerinden ilki olan sistem yneticisi oyun platformunun en yetkili kullanc tipidir. Bu kullanc tipine sahip olan kullanclar, sisteme btn kullanc tiplerinde yeni kullanclar ekleyebilir, hakemlerin zmesi iin sistemde yeni sorular olu‡turabilir ve sistemin i‡lemesi iin gerekli olan sisteme yeni soru kategorisi ekleme, yeni kullanc tipi ekleme, hakemlerin bilgilerini dzenleme ve performanslarn analiz etme gibi ynetimsel fonskiyonlara eri‡ebilme yetkisine sahiptirler. kinci kullanc tipi olan e§itimci sistem yneticisinin sahip oldu§u sisteme yeni kullanc ekleme, hakemlerin zmesi iin sistemde yeni sorular olu‡turma, hakemlerin bilgilerini dzenleme ve performanslarn analiz etme gibi ynetimsel fonskiyonlara eri‡ebilme yetkisine sahiptirler. Ancak, e§itimciler sisteme yeni kullanc eklerlerken sadece hakem kullanc tipine ait yeni kullanclar sisteme ekleme yetkisine sahiptirler. Sistemdeki son kullanc tipi olan hakem, sistemdeki en yetkisiz kullanc tipidir. Bu kullanc tipine sahip olan kullanclar, oyunlara katlabilir, katld§ oyunlar ile ilgili ka soru zd§ ka soruyu do§ru ve yanl‡ yapt§ gibi geri bildirimler alabilir ve genel sralamada kanc srada oldu§unu grebilirler. 3.3

Oyun Ak‡ Oyun, oyun kurallar ile yakndan ilgili Do§ru/Yanl‡ Sorular , ˙oktan Semeli Sorular ve Video Sorular olmak zere farkl soru kategorisi iermek

tedir. lk iki kategori olan Do§ru/Yanl‡ Sorular ve ˙oktan Semeli Sorular kategorilerindeki sorular, TFF’nin hakemlerin futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini lmek amacyla her sene yapt§ snavlardan TFF’de e§itim komitesinde yer alan uzman bir ki‡inin gr‡lerine ba‡vurularak alnm‡tr. nc kategori olan Video Sorular kategorisindeki sorular ise TFF’nin hakemler iin her ay dzenledi§i e§itim seminerlerinde gsterilen ya da gsterilecek olan videolardan seilmi‡tir. Hem bu snavlar hem de bu e§itimlerde gsterilen videolar futbol hakemlerinin st klasmanlara kabilmesi iin ok byk nem ta‡maktadr.

Soru kategorilerine ek olarak, oyunun oynanabilmesi iin 15 normal adm ve her 3 admda bir tekrar eden 4 bonus admdan olu‡an bir oyun sahas bulunmaktadr. (ekil 1)

ekil 1. Oyun Sahas

Oyun sahasnda ilerleyebilmek iin oyuncular saydan olu‡an ve her bir says yukarda belirtilen soru kategorilerini temsil eden zar kullanmak zorundadrlar. Zarda bulunan 1 says Do§ru/Yanl‡ Sorular ’n, 2 says ˙oktan Semeli Sorular ’ ve 3 says da Video Sorular ’n temsil etmektedir. Oyuna ba‡lamak isteyen oyuncu ekil 1 de sa§ alt k‡ede bulunan zar at butonuna basmaldr. Butona baslnca hem oyuncunun sresi ba‡latlr hem de buton 1, 2 yada 3 saylarndan bir tanesini rastgele reterek oyuncunun hangi soru kategorisinde soru zece§ini belirler. rnek olarak, butonun 3 saysn rastgele retti§ini d‡nelim. Sistem Video Sorular ’ndan bir tanesini seerek oyuncuya sunar. E§er oyuncu bu soruya do§ru cevap verirse, oyun sahas zerinde 1 adm ilerler. E§er oyuncu bu soruya yanl‡ cevap verirse, hem oyuncuya do§ru cevabn hangi ‡k oldu§u gsterilir hem de oyuncu oyun sahas zerinde 1 adm geriler. Bu sre oyuncu oyun sahasn tamamlayana kadar devam eder. Ancak, oyun sahas zerinde bulunan bonus admlar oyuncunun oyun sahasn tamamlama sresini ksaltabilir. E§er oyuncu, 1. bonus admdaki soruya do§ru cevap verirse 5 saniye, 2. bonus admdaki soruya do§ru cevap verirse 10 saniye, 3. bonus admdaki soruya do§ru cevap verirse 15 saniye ve 4. bonus admdaki soruya do§ru cevap verirse 20 saniye bonus sre kazanmaktadr. Oyuncunun kazand§ toplam bonus sre oyuncunun oyunu tamamlama sresinden d‡lerek oyuncunun oyun sahasn tamamlad§ net sre bulunur. Bonus admlarn di§er bir zelli§i ise, e§er oyuncu herhangi bir bonus adma ula‡m‡ ise o bonus admdan sonra kendisine sorulan btn sorulara yanl‡ cevap verse dahi o bonus admdan geriye gidemez. Bylelikle, bonus admlar birer var‡ noktas olarak da d‡nlebilir. Oyuncuya sorulan bir soru ayn oyuncuya ayn oyunda bir daha sorulmaz.

Oyuncunun yar‡ kazanabilmesi iin oyun sahasn en ksa srede tamamlamas gerekmektedir. Oyuncular, oyun sahasn tamamladklar net srelerine gre sralanr ve sralamada en st srada bulunan oyuncu oyunu kazanr. 3.4

Kar‡la‡lan Sorunlar ve ˙zmler

Bu blmde, oyun platformunun geli‡imi ve tasarm esnasnda kar‡la‡lan sorunlar ve bu sorunlarn zmleri anlatlm‡tr.

lk kar‡la‡lan sorun, video soru kategorisinde bulunan videolarn sayfaya yklenme zamanlardr. Videolar veritabannda tutulmayp; sadece bulunduklar klasrlerin yollar veritabannda tutulmasna ra§men, videolarn tutuldu§u sunucunun snrl bir bant geni‡lik kapasitesinin olmasndan dolay videolarn sayfaya yklenme zamanlar ok uzundur. Bu sorunu zmek iin videolarn YouTube gibi videolara verilen tepki sresinin hzl oldu§u video servisi veren siteler zerinden yaynlanmas gerekti§i sonucuna varlm‡tr; ancak, UEFA’nn videolarn herkesin eri‡ebilece§i bir ortama konulmasn istememesi ve bu konuda yayn haklarna sahip oldu§u iin byle bir seene§in uygulanamaz oldu§u tespit edilmi‡tir. Ksa vadeli zm olarak sunucunun bant geni‡lik kapasitesi arttrlm‡tr; ancak uzun vadeli bir zm retmek iin UEFA ile bu konuyu gr‡p videolarn video servisi veren sitelerden yaynlanmas izninin alnmas gerekmektedir.

kinci bir sorun ise, evrimii olarak oynanan oyun platformumuzda, oyunu oynayan her oyuncunun oyunu tamamlama sresini bulmak amacyla sistemde evirimii olarak oyunu oynayan her oyuncu iin ayr ayr kronometre tutulmas gerekmektedir. Sistemde tek bir kronometrenin olmas, oyunu oynayan btn oyuncular iin ayn sreyi vermesi gibi bir problem olu‡turmaktadr. Bu problemi zmek amacyla, kronometre iinde olmas gereken zellikler bir snfta toplanarak, oyuna ba‡layan her oyuncu iin bu snftan bir obje olu‡turulmu‡ ve bu obje kronometre snf veri tipinde bir listede tutulmu‡tur. Bylelikle, evrimii olan her oyuncu iin oyuncu evrimd‡ olana kadar dinamik bir kronometre objesi olu‡turulmu‡tur.

Di§er bir sorun ise, sistemde evrimii olan kullancnn sistemi taraycy kapatarak m evrimd‡ oldu§u yoksa sayfalar aras gei‡ mi yapt§nn tespit edilmesidir; nk, baz kullanclar sistemden k‡ yapmak iin sistemde kullanclarn k‡ yapmasn sa§layan butona basmak yerine sistemden k‡ yapmak iin taraycy kapatmaktadrlar. Bizim iin bu durumun tespit edilmesi nemlidir; nk, kullanclarn sistemde ne kadar sre evrimii kaldklar o ki‡inin sistemi ne kadar kulland§n gstermektedir. nternet ortamnda birok JavaScript kodu bulunmasna ra§men biro§u btn tarayclarda dzgn bir ‡ekilde al‡mamaktadr. Bu sorunu zmek amacyla, uzun bir ara‡trma ve btn tarayclarda yaplan birok denemeden sonra birden fazla JavaScript kodunun birle‡tirilmesi sonucu elde edilen kod geli‡tirilmi‡tir.

Son olarak, oyuncularn oyun sahasnda anlk olarak ilerlemelerini gstermek oyuncularn ilgisini ekebilmek amacyla ok nemlidir. Bu sorunu zmek amacyla, oyun sahas zerinde bulunan admlarn sayfa zerindeki koordinatlar veritabannda tutularak, oyuncunun verdi§i do§ru ya da yanl‡ cevaba gre hangi admda oldu§u bilgisi edilerek ve sayfann "callback" fonksiyonunun her bir saniyede tetiklenmesiyle oyuncunun oyun sahas zerindeki anlk hareketleri kullancya gsterilmektedir. 4

Vaka ˙al‡mas

Bu al‡mann gerekle‡ebilmesi iin Ankara’da grev yapan ve hakemli§e 14 ay nce yaplan e§itim semineri ile ba‡layan ayn seviyede tecrbeye sahip ok tecrbeli olmayan yeni ba‡lam‡ futbol hakemlerinden olu‡an 54 ki‡ilik bir grup olu‡turulmu‡tur. Bu hakemler rastgele bir ‡ekilde, biri kontrol grup di§eri ise deney grubu olmak zere 27 ‡er ki‡ilik iki gruba ayrlm‡tr. Bir aylk e§itim sresi boyunca kontrol grubunda bulunan hakemlerin oyun platformuna giri‡ yetkileri bulunmayp, bu hakemler kendilerini futbol oyun kurallar zerinde geli‡tirebilmek iin FIFA’nn Futbol Oyun Kurallar kitabn kullanm‡lardr. Deney grubunda bulunan hakemler ise kendilerini futbol oyun kurallar zerinde geli‡tirebilmek iin oyun platformunu kullanm‡ olup, kendilerine FIFA’nn Futbol Oyun Kurallar kitabnn kullanlmamas gerekti§i sylenmi‡tir. Bu iki grup arasndaki geli‡imi kar‡la‡trabilmek amacyla ncelikle bir aylk e§itime ba‡lamadan nce 9 Aralk 2014 tarihinde btn hakemlerin katld§, 35 sorusu oktan semeli ve 15 sorusu video sorusu olmak zere toplam 50 sorudan olu‡an bir n test yaplm‡tr. Daha sonra, her iki grup bir aylk e§itime ba‡lam‡ ve bu e§itimin sonunda 6 Ocak 2015 tarihinde n testle ayn test olan son teste tabi tutulmu‡tur. Snavlarn zorluk derecelerinin ayn olmas gerekti§inden ve n test sonularnn hakemlere verilmemesinden dolay, son test ile n testin ayn test olarak yaplmasna karar verilmi‡tir. Hem n test hem de son test, 50 dakika srecek ‡ekilde Trkiye Spor Yazarlar Federasyonu’nun Erol Ya‡ar TRKALP konferans salonunda yazl bir ‡ekilde yaplm‡tr.

Bu test sonular analiz edildi§i zaman, 9 Aralk 2014 tarihinde yaplan n testte deney grubunda bulunan hakemlerin oktan semeli sorularda ortalamalarnn 70 zerinden 38.3, video sorularnda ortalamalarnn 30 zerinden 16.8 ve toplam ortalamalarnn 100 zerinden 55.1 oldu§u gzlemlenmi‡tir. Kontrol grubunda bulunan hakemlerin ise oktan semeli sorularda ortalamalarnn 70 zerinden 38.4, video sorularnda ortalamalarnn 30 zerinden 17.3 ve toplam ortalamalarnn 100 zerinden 55.7 oldu§u gzlemlenmi‡tir.

Bu saysal verileri analiz etti§imiz zaman baz nemli noktalar ortaya kmaktadr. lk olarak, her iki grubun, snavn btn ksmlarndaki ortalama sonularnn birbirlerine ok yakn oldu§u grlmektedir. Bunun anlam bir aylk e§itime ba‡lamadan nce her iki grupta bulunan futbol hakemlerinin futbol oyun kurallar hakkndaki bilgi seviyelerinin neredeyse ayn olmasdr. Di§er bir nemli nokta ise daha nceki blmlerde bahsedildi§i gibi TFF, hakemlerin futbol oyun kurallar hakkndaki bilgi seviyelerini lmek amacyla, her sene hakemleri teste tabi tutmaktadr. Hakemler, hakemlik hayatlarna devam edebilmek iin bu testlere katlmak zorunda olup, 100 zerinden en az 70 notunu almak zorundadrlar. n test sonularna bakt§mz zaman, hem deney grubundan hem de kontrol grubunden 4’er ki‡i bu snr gemi‡ olup toplamda 8 ki‡i ba‡ar seviyesini gemi‡tir.

6 Ocak 2015 tarihinde yaplan son testte ise deney grubunda bulunan hakemlerin, oktan semeli sorularda ortalamalarnn 70 zerinden 43.6, video sorularnda ortalamalarnn 30 zerinden 22.6 ve toplam ortalamalarnn 100 zerinden 66.1 oldu§u gzlemlenmi‡tir. Kontrol grubunda bulunan hakemlerin ise oktan semeli sorularda ortalamalarnn 70 zerinden 41.2, video sorularnda ortalamalarnn 30 zerinden 20.9 ve toplam ortalamalarnn 100 zerinden 62.0 oldu§u gzlemlenmi‡tir.

Bu saysal verileri de analiz etti§imiz zaman baz nemli noktalar ortaya kmaktadr. lk olarak, deney grubunun ortalama sonular kontrol grubunun ortalama sonularndan daha yksektir. Bunun anlam, deney grubunda bulunan hakemler kontrol grubunda bulunan hakemlere gre daha ba‡arldr. Di§er bir nemli nokta ise son test sonularna gre gerek hayatta yaplan snavlardaki ba‡ar seviyesini deney grubunda 15, kontrol grubunda 9 ki‡i olmak zere toplam 24 ki‡i gemi‡tir.

n test ve son test sonularna bakt§mz zaman, iki grup yelerinin testler arasndaki geli‡imleri baz farkllklar gstermektedir. Her iki e§itim arac da ba‡arl olmasna ra§men, hem son test sonularndaki ortalama sonulara bakld§nda hem de son testte gerek hayatta yaplan snavlardaki ba‡ar seviyesini geen ki‡i saysna bakld§nda, oyun platformunu kullanarak futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini arttran deney grubundaki hakemlerin, FIFA’nn Futbol Oyun Kurallar Kitab’n kullanarak futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini arttran kontrol grubundaki hakemlerden daha ba‡arl olduklar gzlemlenmektedir.

Bu kar‡la‡trmaya ek olarak, sonular istatiksel olarak kar‡la‡trmak amacyla iki rnek t testi kullanlm‡tr. Her iki grubun n ve son test sonularnn farklarnn Minitab program kullanlarak analiz edilmesi ve anlamllk derece de§eri nn 0.05 seilmesi sonucu, "T" de§i‡keninin de§erinin 3.45’e ve "p" de§i‡keninin de§erinin ise 0.001’e e‡it oldu§u grlm‡tr. t-tablosuna gre poplasyonda bulunan ki‡i saysnn 52 ve anlamllk derece de§erinin 0.05 seilmesi sonucu kritik de§erimiz 1.675 olarak elde edilmi‡tir.

Bu verilere bakld§ zaman iki temel karm yaplabilir. Bunlardan birincisi, "p" de§erinin 0.001’e e‡it olmas sfr hipotezimizin reddedilece§ini gsterir, nk, e§er "p" de§eri 0.05 den kkse, istatistik kurallarna gre sfr hipotez reddedilir. kinci olarak ise, test istatisti§i de§erimiz "T" 3.45’e e‡it olup kritik de§er olan 1.675 den byktr. statistik kurallarna gre, sfr hipotez reddedilir. Bu bilgilere gre, deney grubunun poplasyon ortalamasnn kontrol grubunun poplasyon ortalamasndan byk olaca§n belirten alternatif hipotezimiz istatiksel olarak kabul edilir. 5

Sonular ve Gelecek ˙al‡malar

Bu al‡mann temel amac, futbol hakemlerinin futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini ve kritik pozisyonlar hakknda karar verme mekanizmalarn e§lenceli bir yolla geli‡tirmektir. Bununla birlikte, oyun tabanl e§itimin geleneksel e§itime gre yeni neslin §renme al‡kanlklarna daha uygun bir ara oldu§unu gstermektir. Bu amala, oyun tabanl e§itim ve bireylerin karar verme yeteneklerini geli‡tirmek iin d‡nlm‡ sistemler sistematik olarak incelenmi‡ ve bulunan sonular tart‡lm‡tr. Buna ek olarak, ciddi bir oyun tasarlayarak ayn seviyede olan futbol hakemleri iki farkl gruba ayrlarak tasarlanan ciddi oyunun FIFA’nn Futbol Oyun Kurallar Kitab ile etkisi bilimsel yntemlerle kar‡la‡trlm‡tr. Ayrca, programa dahil olan hakemlere bir dizi anket yaplp onlarn oyun platformu ile ilgili gr‡leri alnm‡tr. Sonu olarak, hem matematiksel hem de istatiksel sonulara bakt§mz zaman tasarlad§mz oyun platformunun futbol hakemlerinin futbol oyun kurallar hakknda bilgi seviyelerini ve kritik pozisyonlar hakknda karar verme mekanizmalarn geli‡tirmek iin faydal bir ara oldu§u d‡nlmektedir.

Gelecek al‡ma olarak ise, hakemlerin ki‡i baznda hangi oyun kurallar zerinde eksik oldu§unu tespit eden ve bu eksikli§i kapatmaya ynelik o alanda daha ok soru getiren bir akll motor tasarm yaplmas hedeenmektedir. Kaynaklar

References

1. Abt , C. : Serious Games" . University Press of Amer ( 1987 )

2. Alaluf , E.: Method for compiling an active server page (asp). net web service into a java compliant web service ( 2004 ), uS Patent App. 10 /880,396

3. Arslan , Y. , ˙elik, Z. , ˙elik, E.: niversite §rencilerinin okuma al‡kanl§na ynelik tutumlarnn belirlenmesi . Pamukkale niversitesi E§itim Fakltesi Dergisi 26 , 113124 ( 2009 )

4. Bryant , J. , Jones , M. : Responsive web design . In: Pro HTML5 Performance , pp. 3749 . Springer ( 2012 )

5. Catteeuw , P. , Gilis , B. , Garca-Aranda , J.M. , Tresaco , F. , Wagemans , J. , Helsen , W. : Oside decision making in the 2002 and 2006 fa world cups . Journal of sports sciences 28(10) , 10271032 ( 2010 )

6. Esposito , D. : Programming Microsoft ASP. Net" . Microsoft Press ( 2003 )

7. Gmleksiz , M.N. : Gelece§in §retmenlerinin kitap okumaya li‡kin gr‡lerinin de§erlendirilmesi (frat niversitesi e§itim fakltesi rne§i). Yznc Yl niversitesi , Elektronik E§itim Fakltesi Dergisi 1 ( 1 ), 121 ( 2004 )

8. Harb , E. , Kapellari , P. , Luong , S. , Spot , N.: Responsive web design 1 , 138

9. Helsen , W. , Bultynck , J.B. : Physical and perceptual-cognitive demands of top-class refereeing in association football . Journal of sports sciences 22(2) , 179189 ( 2004 )

10. Kanjilal , J.: ASP. NET Web API : Build RESTful Web Applications and Services on The. NET Framework" . Packt Publishing Ltd ( 2013 )

11. Liu , D. , Ma, S.x. , Guo , Z. h .: Using asp. net and ajax to build late-model community digital management system . In: Education Technology and Computer Science (ETCS) , 2010 Second International Workshop on. vol. 1 , pp. 555558 . IEEE ( 2010 )

12. MacDonald , M. , Freeman , A. : Pro ASP. NET 4 in C# 2010" . Apress ( 2010 )

13. Mascarenhas , D. , Collins, D. , Mortimer , P. , Morris , R.: A naturalistic approach to training accurate and coherent decision making in rugby union referees . The Sport Psychologist 19 ( 2 ), 131147 ( 2005 )

14. Natda , K.V. : Responsive web design . Eduvantage 1 ( 1 ), 14 ( 2013 )

15. Pivec , M. : Guidelines for Game-Based Learning" . Pabst Science Publishers ( 2004 )

16. Pivec , M. , Dziabenko , O. , Schinnerl , I. : Aspects of game-based learning . In: Proceedings of I-Know . vol. 3 , pp. 216225 ( 2003 )

17. Plessner , H. , Schweizer , G. , Brand , R. , O 'Hare , D.: A multiple-cue learning approach as the basis for understanding and improving soccer referees decision making . Progress in brain research 174 , 151158 ( 2009 )

18. Savoldelli , G.L. , Naik , V.N. , Park , J. , Joo , H.S. , Chow , R. , Hamstra , S.J.: Value of debrieng during simulated crisis management: Oral versus video-assisted oral feedback . Anesthesiology 105 ( 2 ), 279285 ( 2006 )

19. Schweizer , G. , Plessner , H. , Kahlert , D. , Brand , R.: A video-based training method for improving soccer referees intuitive decision-making skills . Journal of Applied Sport Psychology 23 ( 4 ), 429442 ( 2011 )

20. Sehirli , E. , Ozdemir , B.G. : Predominant characteristics of linq technology usage in education platforms . Procedia-Social and Behavioral Sciences 47 , 20842088 ( 2012 )

21. Trevena , L.J. , Barratt , A. , Butow , P. , Caldwell , P.: A systematic review on communicating with patients about evidence . Journal of evaluation in clinical practice 12(1) , 1323 ( 2006 )

22. Van Meerbeek , R. , Van Gool , D. , Bollens , J.: Analysis of the refereeing decisions during the world soccer championship in 1986 in mexico . In: Science and football. Proceedings of the rst world congress of science and football . pp. 377384 ( 1987 )

23. Volandes , A.E. , Paasche-Orlow , M.K. , Barry , M.J. , Gillick , M.R. , Minaker , K.L. , Chang , Y. , Cook , E.F. , Abbo , E.D. , El-Jawahri , A., Mitchell, S.L. : Video decision support tool for advance care planning in dementia: Randomised controlled trial . Bmj 338 , 18 ( 2009 )

24. Xian , L. : Development and application of the web based multimedia teaching system of football rules . In: Proceedings of the 2011 International Conference on Future Computer Science and Education . pp. 161164 . IEEE Computer Society ( 2011 )

25. Yang , X. : A study on chinese aerobics referee regulation learning system and examination system application . In: Articial Intelligence, Management Science and Electronic Commerce (AIMSEC) , 2011 2nd International Conference on. pp. 64 66 . IEEE ( 2011 )