Özetçe. Günümüz şirketleri, müşterilerinin beklentilerini anlamak ve bu beklentilere hızlı ve doğru bir şekilde tepki vermek durumundadır. Artık, bilişim sistemleri karar destek sistemleri olmaktan çıkmış ve doğrudan yönetimin, üretimin, ticaretin ve sosyal hayatın yaşandığı sistemler haline gelmiştir. Hayatın kendisini beklemeye almak hayattan kopuş ile sonuçlanmaktadır. Uygulama yazılımları için hem ilk fikrin kullanıma verilmesi hem de var olan yazılım üzerinde değişiklik yapılması hızlı davranış yeteneği gerektirmektedir. Bu hız yeteneği, uygulamayı geliştirenler ile aynı uygulamayı işletenler arasındaki süreçsel ve organizasyonel mesafenin kısalması ile olanaklıdır. GelİŞlet (DevOps), geliştiriciler ve işleticilerin aynı çatı altında ve işbirliği içerisinde birlikte çalışarak kullanıcı ihtiyaçlarına hızlı tepki vermelerini sağlayan bir yaklaşım olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmada, sistem ve yazılım üreten ve kullanıcının bilişim profesyoneli olduğu büyük ölçekli bir organizasyonda Uygulama Yaşam Döngüsü Yönetimi altyapısının, GelİŞlet yaklaşımı ile işletilmesi, bakımı ve kazanımları anlatılmıştır.
Günümüzde şirketler, ister yazılımları kendileri geliştirsin ister platform olarak tedarik etsin, işletim esnasında kullanıcıların gündelik pratiklerini takip etmek ve onlara daha etkili yazılımlar sağlamak istemektedirler. Yazılım uygulamalarında, fikrin ilk çıkışından başlamak üzere geliştirme, test, dağıtım ve bakım süreçlerinin tamamı Uygulama Yaşam Döngüsü Yönetimi (UYY) olarak tanımlanmaktadır [1].
İlk UYY çözümlemeleri, yaşam döngüsü aktivitelerinin ayrı yürütüldüğü farklı araçların entegrasyonundan oluşmaktadır. UYY 2.0 yaklaşımında, yazılım geliştirme süreçlerinin bütünleşik olduğu araçlar çözüm olarak sunulmaktadır. UYY 2.0 ile gelen tümleşik ortam üzerinde yinelemeli geliştirme ve sürekli inşa gibi yeni deneyimler elde edilmiş ve Çevik Bildiri [2] ile anlayış değişikliği vurgulanmıştır. Çevik pratiklerin ilgi görmesi ve bu alandaki gereksinimlerin artması sonucunda UYY 2.0+ [3] ile planlama, işbirliği ve sürüm dağıtımının da kapsandığı yaklaşıma geçilmiştir. Yazılımı işleten ve kullanan birimlerin de sürece eklenmesi sonucunda, aktiviteleri uçtan uca kapsayan, genişletilmiş UYY denilebilecek GelİŞlet [4] yaklaşımı ortaya çıkmıştır.
HAVELSAN, yüklenicisi olduğu projelerin yazılım ve sistem çalışmalarını gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu ortak araçlardan oluşan altyapı hizmetini UYY 2.0+ uyumlu özel bulut şeklinde merkezileştirmiştir [5]. Altyapı hizmet sunumunda süreçler, geliştirme yöntemleri, takım yapıları ve işbirliği konularında proje ve gruplara göre farklılaşan ihtiyaçlar ortaya çıkmıştır. Kısa zamanda değişebilen bu ihtiyaçları, işbirliği içerisinde hızla karşılayabilmek ve değişim sonuçlarını izleyebilmek için UYY altyapı hizmetinin verilmesinde GelİŞlet yaklaşımına geçilmiştir.
Bildirinin ikinci bölümünde, GelİŞlet yaklaşımı hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde, HAVELSAN UYY altyapısının Gelİşlet motivasyonu, izlenen yöntem ve elde edilen sonuçlar alt başlıklar halinde anlatılmıştır. Son bölümde ise gerçekleştirilen deneyim genel olarak özetlenerek, yapılan değerlendirmeler aktarılmıştır.
GelİŞlet terimi, 2008 yılında "Development" ve "Operations" sözcüklerinin bileşiminden oluşturulan DevOps [4] teriminden yola çıkılarak, "Geliştirme" ve "İşletme" sözcüklerinden türetilmiştir. GelİŞlet yaklaşımı, Çevik geliştirme modelinin evrimi ile vizyon, özellik, geliştirme, test, inşa, dağıtım, işletme, izleme, geri bildirim konularını uçtan uca kapsayacak şekilde ürün sahibi, geliştiriciler, işletim birimleri ve kullanıcılar arasındaki işbirliğini arttıran kültür olarak ortaya çıkmıştır [6]. Bu kültürün işletim döngüsü Şekil 1'de görülmektedir.
GelİŞlet döngüsü, planlama evresi ile başlamaktadır. Planlama evresinde, ürüne ait özellikler ürün sahibi tarafından önceliklendirilerek tur planına dahil edilmekte ve geliştirme faaliyetleri tetiklenmektedir [8]. Geliştirme evresinde, sürekli inşa pratiği ile kod yazımı, inşa ve test zinciri korunmaktadır. Dağıtım evresinde, sürümün inşası alınarak dağıtım gerçekleştirilmektedir. İşletim evresinde ise dağıtılan ürünün işletilmesi ve izlenilmesi yapılmaktadır. İzleme sonuçlarına göre tekrar planlama evresine geçilmektedir.
HAVELSAN, 4 genel müdür yardımcılığı çatısı altında 800+ mühendis olmak üzere 1200 üzerinde çalışanı olan bir savunma sanayi şirketidir. Her yeni gelen proje ile geliştirme ortamının ihtiyaçları sürekli farklılaşabilmektedir. Böyle bir dinamik yapıda, projelerin ihtiyaçlarına hızlı bir şekilde cevap verebilmek ve çoğunluğu mühendislerden oluşan iç müşterilerin memnuniyetlerini sağlayabilmek amacıyla, Kurumsal UYY altyapısı [5] devreye alınmıştır.
Geliştirilen Kurumsal UYY altyapısı ile yaklaşık 60 mühendislik grubuna destek verilmektedir. Bu mühendislik grupları, genel müdür yardımcılıklarına bağlı değişen büyüklüklerde (5 ila 60 kişi) takım ve takımların bağlı olduğu gruplardan oluşmaktadır. Mühendislik grupları, herhangi bir zaman diliminde ortalama 50 aktif projenin geliştirme etkinlerinden oluşan bir iş büyüklüğünü yürütmektedir. Bu altyapı sayesinde mühendislik grupları farklı geliştirme metodolojileri uygulayabilmekte ve şelaleden, çok fazlı modele ya da çevik yöntemlere geçebilmektedir. UYY altyapısı, İş Sürekliliği Yönetim Sistemi (ISYS) kapsamında, özel bulut üzerinden, tüm geliştiricilere kesintisiz olarak hizmet vermek gibi ek yükümlülüklere sahiptir. Bu gereksinimleri karşılayabilmek amacıyla, UYY altyapı hizmetinin işletim ve bakımı için 2014 yılında GelİŞlet kültürüne geçmesine karar verilmiştir. Altyapı hizmetinin GelİŞlet yaklaşımı ile işletim ve bakımı, 5 kişilik bir ekip tarafından ikişer haftalık planlı sürüm çıkarma şeklinde yapılmaktadır.
UYY altyapı hizmeti, çeşitli kanallardan gelen girdiler ve ihtiyaçlara göre sürekli iyileştirilmektedir. İhtiyaçların planlanması ve gerçekleştirilmesi sonucunda hizmetin sürümü yükseltilerek canlı kullanıma alınmaktadır. Canlı sistem, sürekli izlenerek ve kullanıcı geri dönüşleri alınarak sisteme tekrar girdi sağlanmaktadır. UYY altyapı hizmetinin GelİŞlet döngüsü Şekil 2'de gösterilmektedir. Bu döngüdeki adımlar alt başlıklarda ayrıntılı olarak aktarılmıştır.
UYY altyapısı, kullanıcı gruplarından, yardım masasından ve kurumsal vizyon gibi kanallardan gelen girdilerle sürekli iyileştirilmektedir. Birinci kanal, mühendislik grupları ile 15 günlük periyodlarla gerçekleştirilen kullanıcı görüşmeleridir. Bu görüşmede mühendislik gruplarının temsilcileri ile ürünün değerlendirmesi yapılarak istenilen özellikler ve geri bildirimler alınır. İkinci kanal, olarak Yardım Masası talepleri kullanılmaktadır. Kullanıcılar bu platform üzerinden istekte bulunabilir ve hata bildirimi yapabilirler. Üçüncü kanal ise ISYS, kurumsal vizyon ve endüstriyel gelişim ihtiyaçların bu girdilere eklenmesi şeklindedir.
GelİŞlet takımı zaman içerisinde değişen ortalama 6 kişiden oluşmakta ve 2 haftalık turlar ile çalışmaktadır. Bu turların planlama evresinde talep edilen özellikler ve bildirilen hatalar, önceliklerine ve büyüklüğüne göre tur içerisinde gerçekleştirilmek üzere seçilir. Seçilen ürün özellikleri, takım üyelerinin yapması gereken görevlere kırılarak koşulacak olan tur hazır hale getirilir.
Bu aşamada, günlük kenetlenme toplantıları ile görevlerin üzerinden geçilerek her takım üyesinin, diğer üyelerin yaptığı işler ve engellenen işler konusunda bilgilenmesi sağlanmaktadır. Takım üyeleri, üzerlerine atanan görevleri çalışarak, geliştirdikleri kodların birim testlerden geçtiğine emin olduktan sonra takım üyelerinden birine kod gözden geçirme isteği gönderirler. Kod gözden geçirme işlemi, geliştiricinin kendisi dışındaki bir başka göz tarafından aynı kodun incelenmesi olarak gerçekleştirilir. Gözden geçirme yapan takım üyesi, kod üzerinde gözlemlediği eksiklikler, fazlalıklar ve hatalı yazımlar için ilgili satırlara yorum girerek gözden geçirme isteğini geliştiriciye geri gönderirler. Geliştirici, kod gözden geçirme isteği doğrultusunda kendisine iletilen yorumlara göre düzeltmelerini gerçekleştirerek kodu kaynak kod deposuna iade eder. Bu iade işlemi ile tetiklenen sürekli inşa, hatalı ve inşayı kıran bir kodun, kaynak kod deposuna iadesini reddederek ilgili geliştiriciye düzeltilmek üzere geri gönderir. Bu inşanın başarılı olması durumunda ise inşa sırasında çalışan kod kalite ölçüm aracının (SonarQube) sunmuş olduğu çıktılar dikkate alınarak ek düzeltme faaliyetleri gerçekleştirilir.
Başarılı olan sürekli inşa çıktıları, geliştirme ortamına otomatik olarak yüklenmekte ve planlama aşamasında oluşturulan test görevleri ile çapraz-fonksiyonlu takım üyeleri tarafından test edilmektedir. Kullanıcı testi olarak adlandırdığımız bu testlerden başarısız olan geliştirmeler için hata açılarak aynı tur içerisinde düzeltme faaliyeti yürütülmektedir. Başarılı olan geliştirmeler ise tur sonu teslimat kümesine aday olarak girerler. 2 haftalık turun sonunda, tur gözden geçirme toplantısı gerçekleştirilerek aday geliştirmelerden bitti tanımına (definition of done) uyanlar etiketlenerek tur çıktısı belirlenir.
Konfigürasyon yöneticisi tarafından etiketlenen kaynak kodlar üzerinden, test, önüretim ve üretim ortamlarına dağıtım amacıyla sürüm inşası başlatılmaktadır. Sürüm inşasına ait çıktılar Sürüm Yönetim Aracı (Microsoft Release Management) ile dağıtılmak üzere konfigüre edilmektedir. Bu araç üzerinde, tanımlanan her bir ortam için dağıtımı onaylamak ve dağıtımın başarısını doğrulamak üzere ilgili takım üyelerine atamalar yapılmıştır. Dağıtım ortamı tek düze bir yapıya sahip olduğu için ayrıca bir dağıtım konteyneri kullanımına gerek görülmemiştir. Sürüm inşası tetiklendiğinde, etiketlenen kaynak kodların çıktısı üretilerek, test ortamı için dağıtım onayına sokulur ve onay sonucunda test ortamına sürüm dağıtımı gerçekleştirilir. Sonrasında yapılan testler ve doğrulama onayı ile dağıtımın ön-üretim ortamına otomatik olarak aktarılması sağlanır. Benzer şekilde ön-üretim ortamında da başarı elde eden sürümün canlı sisteme dağıtımı gerçekleştirilerek planlanmış olan tur çıktısı kullanıma verilir.
UYY altyapı hizmeti, kurumsal ölçekte yürütülen ISYS kapsamında, süreklilik ve kullanıcı memnuniyeti açısından izlenmektedir. Bu izlemenin parçası olarak, yardım masasından elde edilen, geliştirilen talep sayısı ve memnuniyet anketi sonuçları, 2015 Ağustos ayından 2016 Haziran ayına kadar olan dönem için Tablo 1'de verilmiştir.
Bu çalışmada Kurumsal UYY Altyapısı hizmetinin GelİŞlet modeli ile nasıl yürütüldüğü aktarılmıştır. Kurumsal UYY altyapısı hizmeti 2012 yılında pilot projeler ile başlamış, 2013 yılı Mayıs ayında işletime geçilerek mevcut projelerin bu altyapıya geçişleri ile yaygınlaştırılmıştır. 2014 yılında geçilen GelİŞlet yaklaşımı ile ikişer haftalık periyodlar halinde yaklaşık 60 tur planlaması gerçekleştirilmiş ve bu turlara ait 60 çıktı ile canlı sistem sürüm yükseltmesi yapılmıştır.
GelİŞlet yaklaşımı sonrasında, kullanıcı gruplarının doğrudan ürün özelliklerinin ve önceliklerinin belirlenmesi süreçlerine katılımları ile doğru üretim yapılması sağlanmıştır. Talep edilen özelliklerin kullanıma verilmesi GelİŞlet yaklaşımı öncesinde 2 ay sürerken bu yaklaşım sonrasında süre 3 haftaya indirilerek ihtiyacın hızlı karşılanması sağlanmıştır.
3 yıllık işletim süresince, planlı bakım faaliyetleri dışında hizmet yalnızca 1 günlük kesintiye uğramış, bu kesintinin nedeni olarak anti virüs yazılımının davranışı tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, ürün üzerinde talep edilen özelliklerin kullanıcılara hızlı bir şekilde sunulmasını sağlayan entegre GelİŞlet altyapısının başarılı olduğu, memnuniyet anketlerinde görülmüştür.
DevOps terimi için Türkçe karşılık taraması yapılmış ve karşılık bulunamayınca GelİŞlet terimi türetilmiştir.
Gelecek dönemde, ölçümlerin ve bu ölçümlere bağlı olarak yapılan değişikliklerin daha etkili olabilmesi için metrik altyapısının geliştirilmesi planlanmaktadır.
Teşekkür. Yazarlar, HAVELSAN yönetimine çalışmaya verdiği destek için teşekkürler ederler.