Türkiye'de Yazılımın Temel Gösterge Alanlarda Gelişimi

Abstract

Öz. Yakın zamanlı bir Gartner raporuna göre Türkiye, bilişim teknolojilerinde (BT) ve denizaşırı hizmetlerde ilk 30 ülke arasında yer alması dolayısı ile bu alanda dikkat çeken ülkeler arasına girmiştir. Son yıllarda Türkiye yazılım sektöründe büyüme ve yazılım mühendisliği uygulamalarında ilerleme sağlamış, bunun bir yansıması olarak birçok ülkeye yaptığı yazılım ihracatında artış olmuştur. Bu bildiride yazılım sektörünün gelişimi üzerine dayanak sağlayabilecek on temel gösterge belirlenerek, Türkiye'deki Yazılım sektörünün genel bir değerlendirmesi sunulmuştur.

-

ilk 30 ülke 1500514).

arasından tanımlamıştır. (http://www.gartner.com/it/ page.jsp?id= Bir ülkenin yazılım geliştirmedeki gelişkinlik karakterizasyonu özgün koşullara göre farklı anlamdırılabilse de yaygın görüş, temel bilgi kayıt becerisi düzeyinden, yazılım hizmetinin üretimi ihracatı ve yazılım ürününün üretimi ve ihracatı düzenine uzanan bir gelişim patikası ile ifade edilebilir (Şekil-1).

Şekil. 1. Yerel Ekonomide Yazılım Sektöründe Gelişkinlik Patikası ([23]’ten uyarlanmıştır) Bu bildiride Türkiye’de yazılım sektörünün gelişimi hakkında güncel eğilimler ile uyumlu değerlendirme yapmayı destekleyen, , ulusal ve uluslararası rapor ve yayın verileri değerlendirilerek, yukarıda verili patika ile ilgili doneleri de içeren on gösterge alan belirlenmiş, bu alanlar altında bu kaynaklara bağlı olarak genel bir değerlenme sunulmuştur. 2

Alanlar, Mevcut Durum ve Değerlendirmeler

2.1

Yazılım Geliştirme Kuruluşları

Türkiye’deki BT şirketleri Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (TGB) etrafında kurulmuş ve yoğunlaşmıştır. Bu bölgelerden 63 tanesi kanun gereği kurulmuş ve Haziran 2016 itibarı ile 49’u aktif hale getirilmiştir. TGBler teknoparkları ve 3744 kadar teknoloji kuruluşunu barındırmaktadır. Teknoparklardaki kuruluşların %58’i BT ve yazılım şirketlerinden oluşmakta, bunların ise %39’u yazılım sektöründe faaliyet göstermektedir. Ek olarak KOSGEB (Küçük ve Orta Kuruluş Geliştirme ) altında Teknoloji Geliştirme Merkezleri (TEKMER) ve Teknoloji Serbest Bölgelerinde BT şirketlerini barındırmaktadır. Tüm bu yapılarda, kanun ve kararnameler ile kurulmuş, %77’i İstanbul, Ankara ve İzmir büyük şehirlerinde olan 1600’a yakın yazılım kuruluşu vardır [ 3 ].

Yazılım pazarında ağırlıklı olarak küçük ve KOBİ yapısında şirketler faaliyet göstermektedir. 2010 tarihli bir raporda şirketlerin % 51’i 10 kişiden az, % 35,7’si 10-50 kişi arasında, % 9,8’i 50–250 kişi arasında ve % 3’ü ise 250 üzerinde çalışandan oluştuğu raporlanmıştır [ 5 ]. Bu şirketlerdeki ürün gamı hazır yazılımlardan, özel ihtiyaçlara göre hazırlanmış yazılımlara uzanmaktadır. Kamu kurumlarında belirgin biçimde ihtiyaca özel yazılım ihtiyacı varken, özel sektörde özelleşmiş ve hazır yazılımlar birlikte kullanılmaktadır. Dünyada uluslararası saygınlığı olan ve yaygınlığı en fazla olan CMMI yazılım kurumsal olgunluk belgelendirmesine sahip birer adet seviye beş dört ve iki, 31 adet seviye 3 belgesine sahip 35 kuruluş bulunmaktadır [20]. Şekil 2’de yazılım geliştiren şirketlerin sektörlere göre oranları verilmiştir. Bununla birlikte Türkiye’de yazılım sektörünü yakından takip eden, bilgi teknolojileri ve yazılım mühendisliği sahalarında aktif meslek temsilcileri ve uzmanların yer aldığı örgütlenmelerde gelişmektedir. Yazılım Sanayicileri Derneği (YASAD), Türk Bilişim Derneği (TBD), ve Türk Bilişim Vakfı (TBV) bunların önünde gelen üç kuruluştur. Ayrıca Yazılım mühendisliğinin belirli alt alanlarında aktif Turkish Testing Board, Agile Turkey oluşumlarda bulunmaktadır. Yazılım mühendislerinin üyesi olabileceği üye sayısı 3000’i aşkın bir Bilgisayar Mühendisleri Odası bulunmaktadır (www.bmo.org.tr). 2.2

Yazılım Geliştirme ve AR-GE Personeli için Devlet Teşvikleri

Yazılım geliştirmeyi teşvik etmek ve desteklemek amacı ile kamu kuruluşları çeşitli araçlar geliştirilmiş ve şirketlerin kullanımına sunulmuştur. Tablo 1’de yazılım şirketlerine önerilen önde gelen teşvikler açıklamaları ile birlikte verilmiştir.

Tablo 1. Yazılım Teşvikleri (http://www.gib.gov.tr/fileadmin/beyannamerehberi/taxincentives.pdf ve [ 5 ]) Teşvik

Teşvik Tipi TGBler için Vergi Avantajları Doğrudan Proje Desteği Dolaylı Teşvikler

Gelir ve Kurumlar Vergisi Muafiyeti (Aralık 2013’e kadar) Vergi Muafiyeti (Aralık 2013’e kadar) Vergi, Gümrük Harç Muafiyeti

Katma Değer Vergisi (KDV) Muafiyeti (Aralık 2013’e kadar) Proje AR-GE faaliyetleri için TÜBİTAK fonu (http://www.tubitak.gov.tr/en/ funds/) TTGV Türk Teknoloji Geliştirme Vakfı Sermaye Desteği 1. Akademisyenler için

fon 2. Endüstri ve şirketler

için fon 3. Bilimsel Toplantılar

için destek 1. Teknoloji Geliştirme

Projesi Desteği 2. Ticarileştirme projeleri

desteği 3. İleri teknoloji proje

destek programı   

Faydalı Model sertifikaları, patent harcamaları için destek- Türk Patent Enstitüsü TÜBİTAK (Patent Başvuru Promosyonu ve Destek programı (http://www.tubitak.gov.tr/en/funds/) Belgelendirme Desteği (Ekonomi Bakanlığı (http://www.ekonomi.gov.tr/portal/content/conn/UCM/ uuid/dDocName:EK-212879)

Kapsamı TGBsinde yazılım ve AR-GEye dayanan ürün yazılımlarından elde edilen gelir TGBsinde araştırma, yazılım ve ar-ge faaliyetleri yapan personel ve araştırmacıların maaş ve benzeri giderleri TGBlerindeki yönetim şirketlerinin TGB kanunu uygulaması giderleri TGBde geliştirilen ürünler ve hizmetler Proje ya da programdaki tüm giderler Proje bütçesinin azami 50 % si Türkiye’de yaşayan insanlarca gerçekleştirilen projelerde geliştirilmiş faydalı model ve patentler ile bilişim sektöründeki uluslararası standart uyum harcamaları ve belgelendirmeleri 2.3

Yazılım Testi ve Kalitesi

Turkish Testing Board kısa süre önce International Software Testing Qualifications Board (ISTQB) ile yetmişten fazla ülkede dağıtımı yapılan Türkiye yazılım kalite raporunu yayınlamıştır. Bu rapor incelendiğinde, örneğin 2010-2011 raporu ile karşılaştırıldığında, yazılım test olgunluğunda belirgin bir artıştan bahsetmek mümkündür [ 6 ].

Rapora göre, birçok şirket ayrıca kalite ve test için tanımlanmış yazılım ekipleri kurmuş, testten sorumlu test mühendislerinin sayısının yazılım geliştiricilere, iş analistlerine ve son kullanıcı sayısına oranı artmıştır. Türkiye’deki yazılım mühendisliği uygulamaları üzerine yapılan yeni bir anket çalışmasındaki bulgulara göre kurumların çoğunluğunun ayrımı dikkate aldığı ve 1:2 ve 1:5 aralığında testçi:yazılımcı oranı belirttiği raporlanmıştır [19]. Aynı çalışmaya göre çalışmaya katılan kurumların çoğunluğu eş-gözden geçirme ya da denetim temel uygulamalarını gerçekleştirdiği, uluslararası standartları kullandıkları ve yazılım hata yönetimi için iyi tanımlanmış yaklaşımlar izlediklerini belirtmişlerdir.

Öte yandan BT projelerinde yazılım testleri için ayrılan süre hala yeterli düzeyde bulunmamış, yazılım testçilerinin önündeki en temel güçlüğün alan bilgisi eksikliği olduğu raporlanmıştır[ 6 ]. Önümüzdeki beş yıl içinde son kullanıcılar ve geliştiricilerin sırası ile kullanıcı kabul testleri ve birim testleri süreçlerindeki katılımının artması beklenmektedir, Rapora veri sağlayan anket katılımcılarının yaklaşık %65’i, projelerde teste ayrılan sürenin toplam sürenin %30’ndan daha az olduğunu belirtmiştir. Analiz tasarım ve geliştirme aşamalarındaki gecikmelerinin test süresinden kısılarak telafi edildiği bildirilmiştir [ 6 ]. Buna bağlı olarak müşteri memnuniyetsizliği ve çok sayıda yazılım hatası teslim edilen yazılım ürünlerinin kalitesi hakkında endişeye yol açabildiği raporlanmıştır.

2.4

Çevik Yazılım Geliştirme Son yıllarda Çevik yazılım geliştirme değerler dizisi maliyet düşürme, kalite, iş başarısı üretkenlik arttırma iddiaları ile artarak Türkiye’de de popülerleşmiştir. Türkiyedeki yazılım uygulamaları anketine göre çevik yöntem ile yazılım geliştirdiğini belirten kurum oranı %34’tür [19]. Özellikle özel yazılım geliştiren küçük orta işletmelerin son zamanlarda Extreme Programming (XP) ve SCRUM yöntemlerine ilgileri artmıştır. Bunun yanında test güdümlü geliştirme gibi çevik geliştirme pratiklerinin uyarlanması projelerde test için ayrılan süre oranını artırmıştır. Son anket çalışması sonuçlarına göre test otomasyonunda veri hazırlama, test tasarım tekniği noksanlığı ve mevcut sistemler ile bütünleştirme en önemli üç güçlük olarak belirlenmiştir [ 6 ]. Test otomasyon çerçevelerinde en belirgin güçlük, kıstasları sürdürebilmek ve yeniden kullanılabilirlik olmuştur. Bir derlemede kullanılan test betimlerinin bir sonrakiler için kullanılamaması buna örnek verilebilir. Özellikle, regresyon testlerinin sık tekrarlandığı çevik projelerde bu durum otomasyonu işlevsiz kılabilmektedir [ 6 ]. Raporlanan temel bir stratejik problem otomasyonun yazılım testinde sihirli bir kavram olduğu algısıdır. 2.5

Yazılım Proje Süreci, Başarı Kriterleri ve Oranları 50 şirketin BT bölümlerinde çalışan 400 kişi ile yapılan yakın tarihli bir anket yapılmıştır [ 7 ]. Ankete katılanların %94’ü 3 yıldan fazla yazılım geliştirme ve %49’u yazılım geliştirme yöneticiliği deneyimine sahiptir. Buna göre, katılımcıların %50’si şelale yazılım süreç modeli ve türevlerini kullanmakta, fakat yalnız %33’ü bu modelleri kullanmaya devam etmeyi düşünmekte, %64’ü yakın gelecekte çevik yöntemleri kullanmayı planlamaktadır. Katılımcıların %45’i başarılı yazılım proje başarı oranını %70 üstünde değerlendirmiştir. Bu katılımcıların %64’ü ise çevik yazılım yaklaşımları izlediklerini ve çevik süreçlerin bu oranı zaman içinde daha da arttıracağını belirtmiştir [ 7 ]. Katılımcıların %34’ü yüksek kalite ve işlevselliğin ürüne değer kattığını, devamında müşteri memnuniyetinin zaman ve bütçe planlarına uyumdan daha önemli olduğunu belirtmişlerdir. Yine katılımcıların %88’i müşteri katılımı, değişikliğe verimli bir uyumu ve yüksek kaliteyi başarı kıstasları arasında görmüştür. Başarı için katılımcıların çoğunluğu ürünün sürüm zamanı, başta detaylı analiz, bütçe ve zaman planlamanın stratejik önemi yerine, müşteri katılımı, artırımlı yazılım teslimatının, değişikliğe uyumluluk gibi çevikliği destekleyen stratejilerin öne çıkacağını öngörmüşlerdir [ 7 ].

2.6

Teknoparklar

Türkiye’deki teknoparklar Aralık 2015’e göre 49 teknoloji geliştirme bölgesi içinde 3744 teknoloji kuruluşunu ve 38239 çalışanı içermektedirler. Yıllık ihracat 2015 itibari ile 2 milyar ABD dolarıdır. Bu şirketlerin %58’i (2171) BT ve Yazılım araştırma ve geliştirme sektöründedirler.

Tablo 2. Teknoparklar Özet Verisi [ 9 ] Şirket Sayısı Çalışan Sayısı Tamamlanan Proje Sayısı Devam eden proje sayısı Yabancı Yatımcı sayısı İhraç ürünü hacmi Patent sayısı Sonuçlanmamış patent başvuru sayısı 3744 32 196 (27 264 AR-GE, 4932 Destek) 18.318 8525 174 2,4 milyar ABD doları 591 1022

Teknoparkların tümü bir üniversite ile ilişkili ve fiziksel olarak bir üniversite kampüsü içinde yer almaktadırlar. Bu araştırma bölümlerinden yüksek nitelikli teknik AR-GE (öğretim üyeleri) ve araştırma destek personeli (araştırma asistanları) desteği avantajları getirmektedir. Teknoparklar için en eski örnek ODTÜ TEKNOKENT 2001’de kurulmuş, %75 KOBİ olan 300’ün üzerinde işletmeye ev sahipliği yapmaktadır. Mevcut şirket profili yazılım geliştirme ve BT (%51), makine tasarım (%15), medikal (%6), enerji ve çevre (%6), elektronik (%19) ve diğer (%3) endüstrilerine dağılmıştır. Diğer teknoparklarda da dağılım çok benzerdir. Yine ODTÜ TEKNOKENT örneğinden devam edildiğinde, çoğunluğu ODTÜ’den öz girişim ile kurulmuş 38 mikro şirket içeren bir kuluçka merkezi vardır. Son 4 yılda altyapı ve tesislilerin tamamlanması için 4 milyon avro civarında bir harcama yapılmıştır. Barındırdığı şirketlere fikri mülkiyetlerin korunması, lisanslama, patent danışmanlığı ve hukuki danışmanlık, uluslararası pazarlama, sözleşme yönetimi gibi konularda ücretsiz hizmetler sağlamaktadır.

2.7

Yazılım Geliştirme İhracat Pazarı

Yakın zamanda Türkiye’deki yazılım şirketleri 70 kadar ülkeye ihracat yapmaktadır. Yazılım sektöründe kurumsallaşma kalite ve rekabetçilikte geçekleşen iyileştirmelerin sonucunda 2015 yılı için yıllık 1 milyar ABD doları hacminde bir yazlım ihracatı beklenmektedir (http://www.yasad.org.tr/en). İhracat ağırlıkla Avrupa Birliği, Kuzey Afrika, Orta Asya, Ortadoğu ve Kafkas ülkelerine yapılmaktadır. Yazılım Sanayicileri Derneği’ne göre Türkiye yazılım pazarı bir önceki yıldaki 800 milyon ABD doları olan hacmi, 2012 yılında 1,2 milyar ABD dolarına ulaşmıştır. Geçmiş yıllara bakıldığında, 2009 da kayıtlı ihracat 14,3 milyon, önceki 2 yılda ise yakın bir hacim gözlenmiştir [ 2 ]. Türkiye’deki ICT pazarı ise 2002’den 2010’a üstel olarak artarak, %14 bileşke yıllık büyüme oranı yakalamıştır, Bunun yanında Avrupa, Ortadoğu ve Afrika’da ilk 500 ICT şirketi arasında 28 şirket bulunmaktadır. (http://www.invest.gov.tr/en-US/sectors/Pages/ICT.aspx). Türkiye yazılım ihracat pazarı büyümesi ve dağılımı sırası ile Tablo 3 ve Şekil 3’de verilmiştir. Şekil 3. Türkiye yazılım ihracatının ülkelere göre dağılımı ( [ 4 ]’den alınmıştır) Tablo 3. Ülke ve yıllara göre yazılım ihracatı (ABD doları) ( [ 2 ]’den alınmıştır)

2008 2,431,523 277,638 59,190 646,468 1,046,493 594,064 374,527 153,848 207,051 521,150 99,174 372,148 904,060 117,254 210,815 2,006

2009 1,549,775 1,541,124 1,098,833 981,631 966,618 744,252 524,284 520,032 503,599 501,440 480,114 410,034 355,058 343,888 315,658 313,909 Arnavutluk Hollanda Kazakistan Ege Serbest Bölgesi Diğerleri TOPLAM 70,313 596,128 917,285 128,899 3,753,973 14,322,212 222,317 482,660 1,036,474 137,545 2,993,579 12,889,984 268,425 256,446 154,784 141,187 930,290 12,901,381 Gelişmekte olan ülkelerdeki Yazılım Endüstrilerinin üzerine yapılan 2012 tarihli Birleşmiş Milletler raporunda ülkeler yazılım GSMH içinde ki yazılım payı ve ihracat entansitesi (Yazılım ve hizmet ihracatı/ Yazılım ve hizmet harcaması) göre oluşturulan kategorilerde Türkiye (Düşük ekonomi payı, Düşük İhracat yoğunluğu) kategorisnde yer almıştır[23].

2.8

BT Dış Kaynak Sağlayıcısı Olarak Türkiye

Türkiye yazılım sektörünün küresel ölçekte değişik iş sahalarında başarılı uygulamalar ile rekabetçi bir algısının oluştuğu düşünülse de, henüz bu potansiyele karşılık gelecek anahtar bir rol aldığını söylemek mümkün değildir. Farklı ülkelerin yazılım geliştirme yetkinliklerini karşılaştırmak üzere oluşturulan ve dünyada dış kaynak kullanımı için en uygun 50 ülkeyi sıralayan Global Services Location Index (GSLI), Türkiye’yi 44. sırada değerlendirmiştir [ 10 ]. Listede Çin, Hindistan ve Malezya oldukça yüksek finansal çekicilik indeks değeri ve yüksek insan becerileri indeksi ile ilk üçte yer almıştır. Türkiye ortalama bir finans çekicilik indeks değeri ve yetkin düzeyde insan beceri indeks değeri ile orta sıralarda yer almıştır.

Türkiye’nin küresel yazılım mühendisliği yetkinliği daha yakından incelendiğinde, içte ve dışarıda yazılım sektöründen bir büyüme gözlemlenmekte, diğer yandan yazılım geliştiren bir ülke niteliği ile küresel bir ölçekte önemli bir rol üstlenmemektedir. Türkiye’nin rolü hem dış kaynak kullanan hem de başa ülkeler için dış kaynak kullanımı sağlayan bir ülke olmakla ayrıştırılabilir. Her ikisinin de kaynak kısıtlarını aşma, maliyet kısma, istihdam esnekliği, işsizliği azaltma, tecrübeden daha fazla faydalanma gibi kendine özgü avantajlarından söz edilebilir. Son yıllarda Türkiye’nin mevcut potansiyel işgücü ve ekonomik büyüme performansı gözetildiğinde, buna tezatlık oluşturan Türkiye’nin küresel pazarda aldığı küçük rol hem Türkiye hem de tedarikçi ülkeler için kaçırılmış bir fırsat olarak değerlendirilebilir. 75 milyona yakın bir nüfus ve turizm, tekstil, otomotiv, tarım, finans gibi deneyim sahibi olduğu ve aralarından bazılarında küresel ölçekte görünürlüğü olan sektörler düşünüldüğünde yüksek bir BT talebi olduğunu gözlemlemek mümkündür. Bu sektörlerin gelişkinliği ve BT ve yazılım sektörüne olan yansımaları dikkate alındığında yazılım endüstrisini küresel düzeyde sıçratmak için daha sistemik yaklaşımlar ve stratejilerin gerekli olduğu söylenebilir [ 11 ]. 2.9

İnsan Kaynakları ve Yazılım Mühendisliği Eğitimi

Türkiye’nin 77 milyon nüfusunun %65’i 34 yaşın altında ve yaş ortalaması 29’dur. Her yıl 400.000 mezun çalışma yaşamına katılmaktadır. Mezunların İngilizce düzeyi ile birlikte teknik eğitim ve bilgisayar bilimlerine ilgi artmaktadır. Yurtdışında yüksek lisans ve doktora eğitimi için gidip gelen çok sayıda öğrenci uluslararası uyuma katkı sağlamaktadır. Yüksek lisans doktora ve doktora sonrası devlet bursu programlarımda bu desteklenmektedir [ 1 ].

Yazılım sektörü işverenleri değerlendirmelerinde nitelikli işgücü bulunamaması en başta gelen güçlükler arasında belirtilmektedir[22].Üniversitelerin yazılım geliştirmede, sektörün ihtiyaç duyduğu nitelikli yazılım mühendisliği profesyonelleri geliştirmede önemli bir rolü vardır [ 12 ]. Yazılım mühendisliği eğitim programlarının bir önemi istihdama olan dolaylı etkisidir. Dijital dünya konulu Dünya Bankası 2016 raporunda bilgi teknolojisi ilişkili her bir istihdamın yerel ekonomide 3 ila 5 arasında istihdam açtığı belirtilmiştir [21]. Türkiye’deki yazılım sektörü çalışanlarını da içeren Bilişim sektörü çalışanlarının toplam istihdam içindeki 0.4 %’den az olan oranı düşük ülkeler arasındadır [23]. Yakın zamana kadar bilgisayar mühendisliği ve ilgili disiplinlerin varlığına dayanan yazılım endüstrisi için yazılım mühendisliği lisans programları on yıl kadar yakın bir zaman önce üniversitelerde başlatılmıştır. Günümüzde Türkiye’de 193 üniversiteden 17’sinde 18 yazılım mühendisliği programı bulunmaktadır. 2015-2016 akademik yılında programlarına yerleşen öğrenci sayısı 1000 civarındadır. Vakıf üniversitelerdeki eğitim ücretlerinin yüksek olması ile yazılım mühendisliğinin bilgisayar mühendisliğine göre toplumda yeterince bilinir ve popüler olmaması yazılım mühendisliği bölümlerine talebin, piyasanın talepleri ile kıyaslandığında beklentilerin altında olmasının önemli gerekçeleri olduğu değerlendirilebilir [ 13 ]. 2.10

Yazılım Geliştirme, Türkiye ve Gelişmiş Ülkeler

Bilgi ve iletişim teknolojileri dünya genelinde yükselişine devam etmekteyken, yazılım en hızlı büyüyen sektörlerden biri olmaktadır. Türkiye ICT pazarı son yıllarda istikrarlı biçimde büyümekte (30 milyar ABD doları-2013) ve 2023’te 160 milyar ABD doları olacağı beklenmektedir [ 14 ]. Yakın zamanda yapılan anketlerde hem büyük şirketler hem de KOBİ’ler kısa vadede BT harcamalarını artıracaklarını belirtmişlerdir. Kurumsal kaynak planlama kesimi kurumsal uygulama pazarında liderlik etmekle birlikte, müşteri ilişkileri yönetimi, insan kaynakları yönetimi, iş zekâsı, işten-işe, işten-müşteriye ve hizmet olarak yazılım alanlarına ilgi artmaktadır. Sağlıklı veri bulmak güç olsa da Türkiye’de yazılım ve yazılım hizmetlerinin gayrisafi milli hasılanın(GDP) hacimsel olarak %0,3’ünü oluşturduğu ve gelişmiş ve diğer gelişmekte olan ülkelerin çoğunluğundaki %2-3aralığından düşük olduğu söylenebilir [ 15 ]. Avrupa’da ICT sektörü yıllık 660 milyar avro ile toplam GSYİH’nin %5’ini oluşturmakta, bununla birlikte üretkenlik büyümesine önemli derecede katkı sağlamaktadır (%20’si doğrudan ICT sektöründen, %30’u ICT yatırımlarından). Bu durum sektörün tabiatı gereği dinamik ve yenilikçi olması ve diğer sektörlerin iş yapış biçimlerine etkisi ile açıklanabilir [ 16 ]. Gelişmiş ülkelerde yazılım işletmelerinin kuruluşunu finanse etmek için çeşitli araçlar geliştirilmiştir. Örneğin, İrlanda’da bir devlet ajansı olan Enterprise Ireland yazılım fonlarını, gelişme uyumlu fonları, yüksek teknoloji fonları ve iş meleklerini desteklemek üzere risk sermayesi programı başlatmıştır [ 17 ]. 2010’da dünyada ilk 100 yazılım firmasının 63 ve ilk 25’in 15’i ABD’de olsa da diğer ülkelerin bu listelerdeki yeri güçlenmeye başlamıştır. 2008de ABD listede 74 firmaya sahipken, 2010’da Japonya ilk 100de 10 Fransa altı İngiltere dört firma ile yer almıştır. İlk 100 de gelişmekte olan ülkelerden birkaç firma varken ilk 25te yer alamamıştır. Yine de Brezilya, Çin, Rusya Federasyonu ve Kore Cumhuriyetinde hızlı büyüyen şirketlere dair emareler gözlemlenmektedir[ 17 ]. Örneğin, Avrupa Bilgi Teknolojileri Gözlemevi verilerine göre Çin, Hindistan, Rusya Federasyonu, Latin Amerika ve Karayipler’de %40 ve üzeri pazar büyümesi gözlemlenirken Kuzey Amerika ve Avrupa’da benzeri büyüme oranları %15 civarındadırlar. BT hizmetlerinde de gelişmiş ülkelerin dışında, özellikle Çin ve Hindistan’da daha hızlı büyüme gözlemlenmiştir [ 18 ]. 3

Sonuç

Bu çalışmada temel gösterge alanlar altında derlenerek Türkiye’de yazılımın gelişimi değerlendirilmiştir. Çalışmadaki temel bir kısıt Türkiye’de yazılım sektörünü zaman içinde ekonomi, istihdam, mühendislik uygulamaları ve eğitim boyutlarında düzenli inceleyen, veri ve bilgi üreten periyodik akademi ve endüstri kaynaklar azlığı ve son on yıla yayılmış rapor ve yayınlara dayanmasıdır. Her ne kadar yazılım mühendisliğinin ve geliştirmenin bir sektör olarak Türkiyede uzun bir tarihçesi olmasa da, mevcut bilgiler ışığında şu değerlendirmeler yapılabilir. Türkiye’de yazılım sektörünün gelişimi, devlet ve ajanslarının teşviki ile son on yılda yeni bir boyut kazanmıştır. Vergi yükümlülüklerindeki kolaylıklar ve sübvansiyonlardan dolayı birçok kuruluş organizasyonlarında yazılım mühendisliği araştırma ve geliştirme kolu kumuştur. Teknoloji geliştirme bölgelerindeki vergi avantajları, TÜBİTAK ve TTGV üzerinden sağlanan doğrudan proje desteği ile patent, belgelendirme sertifikasyon konularında verilen dolaylı destekler bu yönde ivme sağlamıştır. Çevik yöntemler ve farklı araçların kullanımı yazılım üretkenliğini arttırmak popülerliğini arttırmaktadır. Son yıllarda CMMI 3 ve 5 seviyeleri arası belgelendirilmiş şirket sayısı artmıştır. Bunlar birlikte değerlendirildiğinde yazılım şirketlerinin olgun süreç ve kaliteli ürün geliştirmeye yöneldiği gözlemlenmektedir. Bunun bir sonucu olarak yazılım ihracatında artış olmaktadır. Türkiye’nin bir BT dış kaynak sağlayan ülkeler sıralamasında üst sıralara çıkması için süreğen bir şekilde çabalarını artırması gerekmektedir. E-devlet, e-iş, esağlık ve savunma sahaları önde gelen yazılım alanlarıdır. Büyük üniversiteler etrafında kurulmuş olmuş teknoparklar, artan teşvikler ve internet hizmetlerinin gelişmesi bu büyümeyi desteklemektedir. Son on yılda üniversitelerde lisans ve lisansüstü programlarla nitelikli yazılım mühendisliği çalışma ve araştırma işgücü sağlamaya başlamışlardır. Bunun yakın gelecekte başarılı yazılım projelerinin oranının artmasında önemli bir etmen olacağı öngörülmektedir. Yazılım endüstrisi ve yüksek eğitim bölümleri arasında işbirliğinin iyileştirilmesi ve artması her iki tarafın hedeflerini karşılamasında sonuç üreten sinerji açığa çıkarabilecektir. Tüm bu başlıklar altındaki güçlükler ve meseleler zamanında belirlenip eylem alındığı takdirde Türkiye’deki yazılım sektörü küresel sahnede daha önemli bir rol alabilecek, sosyal ve iktisadi gelişimine katkıda bulunabilecektir. 4

Referanslar 19. Garousi, V., Coskuncay, A., Betin Can, A. & Demirors, O. (2014). A Survey of Software

Engineering Practices in Turkey (extended version). http://arxiv.org/abs/1412.4648. 20. CMMI Institute, Publised Appraisal Results, erişim tarihi: 22 Eylül 2016, https://sas.cmmiinstitute.com/pars/pars.aspx. 21. World Bank. 2016. World Development Report 2016: Digital Dividends. Washington, DC: World Bank. doi:10.1596/978-1-4648-0671-1. License: Creative Commons Attribution CC BY 3.0 IGO 22. TÜBİSAD Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü Pazar Verileri, TÜBİSAD, http://www.tubisad.org.tr/Tr/Library/Sayfalar/Reports.aspx. Erişim Tarihi: 11.10.2016 23. The Software Industry and Developing Countries, Information Economy Report, United Nations Conference on Trade and Development, 2012.

References

1. Software Development via Nearshoring The Turkish Way , URL: http://www.triodor.eu/Uploaded_Files/762_TriodorNearshoringEnglish.pdf. ( 23 . 07 . 2012 ).

2. Turkoglu , Y. , Software Sector in Turkey, IGEME Export Promotion Center of Turkey , 2010 .

3. Sokmen , N. , Competency Level of Turkish Software Developers: Development of companies and the Sector (in Turkish) . TUBITAK-BILGEM Publications. Cilt.1 , ( 2010 ).

4. Gunes , D. U. , Software Industry in Turkey. YASAD . ( 2014 ) http://www.yasad.org.tr/download/yasad/YASAD_2014_Yazilim_Pazari.pdf, ( 13 . 06 . 2016 ).

5. Tırpanceker , G. , Software Sector in Turkey and Values Added by Software (in Turkish) . Workshop on Software Sector in Turkey , Institute of Strategic Thinking, Ankara, Turkey, 2011 .URL: http://www.sde.org.tr/userfiles/file/Gulara_Tirpanceker_SDE_2011Aral% C4 % B1k - 2 .pdf. ( 11 . 07 . 2011 ).

6. Turkey Software Quality Report 2012 -2013 . URL: http://www.turkishtestingboard.org/ Turkey_Software_Quality_Report_ 2012 - 2013 .pdf. ( 25 . 07 . 2012 ).

7. Software Productivity Report 2012 . URL: http://www.agileturkey.org/Pdf/software_productivity _report.pdf. (20.07 . 2012 ).

8. Mishra , D. & Mishra , A. Complex software project development: agile methods adoption . J. Softw. Maint. Evol. Cilt . 23 , No: 8 , 2011 , s. 549 - 564 .

9. Technology Development Regions Association: http://www.tgbd.org.tr/en.

10. Kearney , A. T. , The Shifting Geography of Offshoring , 2009 .

11. Tekinerdogan , B. & Cetin , S. , Introducing Global Software Development in Turkey - Why and How? International Conference on Global Software Engineering (ICGSE) , 2012 .

12. Mishra , A. & Mishra , D. , Industry Oriented Advanced Software Engineering Education Curriculum to Croatian Journal of Education , Cilt: 14 ( 3 / 2012 ), 595 - 624 .

13. Mishra , A. & Yazici , A. An Assessment of the Software Engineering Curriculum in Turkish Universities: IEEE/ACM Guidelines Perspective . Croatian Journal of Education. Cilt . 13 , No: 1 , 2011 , s. 188 - 219 .

14. Kaymaz , N. Turkish ICT Sector 2015 . URL: http://www.slideshare.net/necmettinkaymaz/turkish-ict-sector. ( 19 . 08 . 2015 ).

15. Alican . F. The Turkish Software Sector at A Turning Point 2013 . URL: http://blog.fuatalican. com/the-turkish-software-sector-at-a-turning-point . html. (19.08 . 2015 .).

16. Information Economy Report ( 2012 ) The Software Industry and Developing Countries, UNCTAD, UN Report . URL: http://unctad.org/en/pages/PublicationWebflyer.aspx?publicationid= 271 . ( 14 . 08 . 2015 ).

17. Information Technology Sector Report Europe Region 2011 . URL: http://exportvirginia.org/global_network/IT%20REPORT% 20 - % 20EUROPE% 20 - JULY %202011.pdf. ( 19 . 08 . 2015 ).

18. EITO ( 2011 ) European Information Technology Observatory 2011 . URL: http://www.eito.com/EITO-2011. ( 19 . 08 . 2015 ).