Futbol Hakemlerinin E§itimi Amacyla Tasarlanan Futbol Simlasyonunda Man Dinamizmini Sa§layan Etmenler

Abstract

zet Futbol, dnyada 34 milyon ki‡i ile dnyann en ilgi ekici ve en popler spor dallarndan biridir. Buna ek olarak, futbol ok byk ekonomik yatrmlar alan bir i‡ alan olarak da grlebilir. Hem birok ki‡inin yakndan takip etti§i hem de ok byk bir ekonomik gce sahip olan futbol oyununda malarn ynetimini yapan, pozisyonlar hakknda karar veren hakemlerin e§itimi ok byk bir nem kazanmaktadr. Hakemlerin e§itimi konusunda Uluslararas Futbol Federasyonlar Birli§i (FIFA) nemli bir miktarda bte ayrmasna ra§men hakemlerin karar verme performanslarnda hala baz eksiklikler bulunmaktadr. Bu al‡ma, hakemlerin karar verme yeteneklerini ykseltmek amacyla sanal bir futbol mann simle edilmesini amalamaktadr. Bu al‡mann ba‡arl olabilmesi iin, simle edilen man gerek mataki atmosferi ve dinamizmi sa§lamas gerekmektedir. Bu nedenle, bu al‡ma kapsamnda bir futbol mann dinamizmini ve atmosferini etkileyen etmenler hakemler (N = 10) ile yaplan kullanc testleri ile elde edilmeye al‡lm‡tr. Ayrca, sistemin ba‡arl olup olmayaca§n anlayabilmek iin hakemler ile bir dizi rportaj yaplm‡tr. Yaplan bu al‡mann sonularna gre, byle bir futbol ma simlasyonunun hakemlerin e§itimi zerine kullanlabilecek faydal bir ara oldu§u ortaya km‡tr.

Giri‡

Son 30 ylda, dnya apnda yakla‡k olarak 34 milyon ki‡inin katlmyla futbola olan ilgi ok nemli bir ‡ekilde artm‡tr [ 1 ]. Bu nedenden dolay, futbol oyununda verdi§i kararlarla man ynetimini sa§layan futbol hakemlerinin rol de byk bir nem kazanm‡tr. Ma adil bir ‡ekilde ynetebilmek ve man dengesini kaybetmeden ma kontrol altnda tutabilmek iin hakemler ma esnasnda do§ru kararlar vermek zorundadrlar. Aksi takdirde, futbol oyunun gl olan ekonomik yapsndan dolay hakemlere verilen tepkilerin ‡iddeti de ekonomik yapyla do§ru orantl bir ‡ekilde artmaktadr [ 2,3 ]. Durum byle olmasna ra§men, literatrde bulunan al‡malara gre hakemler ortalama olarak ma ba‡na 140 karar vermekte olup, bu kararlarn yzde 17 ile 25’i yanl‡tr [46]. Bu saysal de§erler dikkate alnd§ zaman hakemlere verilen e§itimde baz eksikliklerin ya da yanl‡larn oldu§u ortaya kmaktadr.

Hakemler futbol oyun kurallar hakknda kendilerini geli‡tirebilmek amacyla Uluslararas Futbol Federasyonlar Birli§i (FIFA) tarafndan geli‡tirilmi‡ olan Futbol Oyun Kurallar (FOK) " kitabn kullanrlar [ 7 ]. Bu kayna§a ek olarak, st dzey hakemlerin e§itiminde kullanlmak amacyla video tabanl §renim aralar da geli‡tirilmi‡tir [ 8 ]. Ancak, her iki e§itim aracda hakemlerin e§itimi amacyla kullanldklar zaman hakemlerin kendilerini geli‡tirebilmeleri asndan yetersiz kalmaktadr. ˙nk, FOK kendi ierisinde barndrd§ uzun metinlerle hakemlere teorik bilgilerini geli‡tirme ‡ans sunmaktadr. Ancak, hakemler bu kitab kendilerini geli‡tirmek amacyla kullanklar zaman pratik hayata ynelik herhangi bir bilgi bulamamaktadr. Video tabanl §renim aralar FOK ile kar‡la‡trld§ zaman ma ierisinde geli‡en pozisyonlar hakemlere izletip, onlarn verdi§i kararlar alp, en sonunda pozisyonlarla ve hakemlerin yapt§ yorumlarla ilgili geri bildirim yapma zelliklerinden tr nispeten de olsa FOK’a gre daha etkili bir ara oldu§u sylenebilir. Her ne kadar video tabanl §renim aralar pozisyonlar tekrar edilmesi asndan hakemler iin avantajl bir ara olsa da hakemlerin saha iersinde olu‡an atmosferi ya‡ayarak saha ii tecrbelerini arttrmalar gerekmektedir. Ancak, yaplan hatalar sonucu tecrbenin kazanld§n varsayarsak e§er hakemlerin saha ierisinde minimum hata yapmas gerekti§i durumunu da dikkate alrsak hakemlerin gerek malarda tecrbe kazanmas yerine onlara gerek saha atmosferini ya‡atabilecek sanal bir ortamn tasarm ok byk bir nem kazanmaktadr. Bylelikle, 3B ortamlarn sa§lad§ avantajlar kullanarak hakemlere sahaya kmadan sanal ortamlarda sanal malar ynettirerek tecrbe kazanma frsat veren bir ortamn tasarm nemlidir.

Literatrde, birok farkl alanda katlmclarn gerek ortama kmadan sanal ortamlarda tecrbe kazanmas amacyla birok al‡ma bulunmaktadr [912]. ˙e‡itli bilgi, tecrbe ve ki‡i says ile yaplan bu al‡malar sonucu elde edilen pozitif bulgular dikkate alnarak bu al‡madaki temel hedef, futbol hakemlerinin sahaya kmadan kendilerini gerek bir stadyumun yaratt§ atmosferin iinde bir ma ynetiyormu‡ gibi sanal bir stadyum ierisinde sanal bir ma ynetmesini sa§layabilecek 3B bir futbol simlasyonun tasarlanmasdr. Bylelikle, hakemlerin tecrbe kazanmak iin gerek ma ynetmeyi beklemesine ve sanal ortamda kazanlan tecrbe sayesinde gerek ma ierisinde yaplan hatalarn says minimuma indirilerek hatalarn cezasn ekmesine gerek kalmayacaktr.

Bu makalenin devam ‡u ‡ekilde olu‡turulmu‡tur. Bir sonraki blmde, simlasyon alannda ki‡ilerin ilgili alanlardaki bilgi donanmlarn ve tecrbe seviyelerini arttrmak amacyla geli‡tirilmi‡ benzer al‡malar ile ilgili bir literatr taramas sunulacaktr. Ardndan, sanal bir stadyum ierisinde sanal bir ma tasarm yaparken gerek stadyum ierisinde oynanan gerek bir ma atmosferini olu‡turabilmek iin hangi faktrlerin ne derecede etkili oldu§u detayl bir ‡ekilde anlatlacaktr. Drdnc blmde, ara‡trmann katlmclar ile yaplan rportajlar sonucu elde edilen szel bilginin analizi sunulacaktr. Son blmde ise ara‡trma srasnda elde edilen sonular tart‡lacak, gelecekte yaplmas planlanan al‡malar hakknda bilgiler verilerek bildiri sonlandrlacaktr.

Literatr De§erlendirmesi

Literatrde, sanal gereklik teknolojisinin faydalarndan yararlanlarak birok farkl uygulama alanlarnda ki‡ilerin bilgi ve tecrbe seviyelerini arttrmak amacyla geli‡tirilen ve e§itim arac olarak kullanlan birok simlasyon program bulunmaktadr. Bu programlara rnek olarak, Annesi and Mazas [ 13 ] katlmclarn sportif aktivitelerini arttrabilmek amacyla sanal bir spor ortam tasarlayp, bu ortam katlmclar ile test ettikten sonra bu ‡ekilde tasarlanabilecek sanal bir ortamn ki‡ilerin ilgisini ekerek sportif aktivitelerini arttrd§ sonucuna ula‡m‡tr. Seymour ve di§erleri [ 14 ] tp blmnde okuyan son snf §rencilerinin ameliyatlar srasndaki yeteneklerini geli‡tirebilmek amacyla sanal bir ameliyat ortam tasarlam‡tr. Bu sistemi test edebilmek amacyla benzer zellikler ta‡yan 16 §renci seilmi‡, ve daha sonra bu 16 §renci rastgele bir ‡ekilde 8 §renci sanal gereklik teknolojilerini kullanacak ‡ekilde bir grup, di§er 8 §renci ise geleneksel yntemleri kullanacak ‡ekilde bir grup olmak zere iki gruba ayrlm‡tr. §rencilerin yetenekleri arasndaki fark grebilmek iin al‡mann ba‡langcnda §rencilere bir n test, al‡mann sonunda ise bir son test yaplm‡tr. ki grubun geli‡imleri arasnda istatistiksel olarak nemli bir farkn olup olmad§n anlamak iin n ve son test sonular Mann-Whitney testi ile istatistiksel olarak analiz edilmi‡tir. Bu al‡madan elde edilen analiz sonularna gre, sanal gereklik dnyas ki‡ilerin yeteneklerini geli‡tirme ve tecrblerini arttrma konusunda kullanlabilecek etkili bir e§itim aracdr. Benzer bir al‡ma da itfaiyecilerin yn bilgilerini geli‡tirmek amacyla Bliss ve di§erleri [ 15 ] tarafndan gerekle‡tirilmi‡tir. tfaiyeciler kullandklar yntemlere gre gruplara ayrlm‡ olup, kendi alanlar ile ilgili e‡itli testlere tabi tutulmu‡lardr. Elde edilen sonular istatistiksel bir test olan ANOVA ile analiz edilmi‡ ve sanal gerekli§in etkili bir e§itim arac oldu§u ortaya km‡tr. Bu al‡malara ek olarak, Hays ve di§erleri [ 16 ] pilotlarn uu‡ tecrbelerini arttrmak amacyla uu‡ simlatrlerinin analiz edildi§i toplam 247 bildirinin toplu analizini ieren bir al‡ma yaynlam‡lardr. Bu al‡mann sonularna gre, uu‡ simlatrlerinin kesin bir ‡ekilde pilotlarn uu‡ kabiliyetlerini ve tecrblerini arttrd§ ortaya km‡tr.

Yukarda belirtilen al‡malarda grld§ zere literatrde bulunan birok farkl alanda yaplan al‡malarda sanal gereklik dnyasnn ki‡ilerin becerilerinin ve tecrbelerinin arttrlmasnda kullanld§ ortaya km‡tr. Futbol alannda ise geli‡tirilen birka simlasyon program bulunmaktadr. Bu al‡malara rnek olarak, Brtsch ve di§erleri [ 17 ] yrme problemi ya‡ayan ocuklarn yrme yeteneklerini geli‡tirmek amacyla hareket platformunun da dahil edildi§i sanal bir futbol oyunu tasarlam‡lardr. Ya‡lar 10 ile 17 arasnda de§i‡en ve farkl seviyelerde sinirsel yrme problemleri olan 18 ocu§un katlmyla yaplan bu al‡mada, katlmclar sanal futbol oyununun ierisinde kar‡larnda 2 sanal rakip oyuncunun arasndan topa vurmaya ya da ko‡arak onlar gemeye al‡arak topu hedeenen noktaya vurmaya al‡maktadrlar. Ayrca, bu sistemde pediyatrik Lokomat sistemi bir hareket platformu olarak kullanlarak oyunun ierisinde olan topa vurma efektlerinin sonucunda olu‡an g katlmclarn vcuduna yanstlm‡tr. Bu al‡madan elde edilen sonulara gre, sanal gereklik dnyasnn geleneksel tedavi yntemlerine gre katlmclar daha iyi motive ederek daha etkili bir tedavi yntemi oldu§u ortaya km‡tr. Bu al‡maya destek olarak Weiss ve di§erleri [ 18 ] tarafndan yaplan al‡mada, futbol simlasyonlarnn ki‡ilerin ziksel rehabilitasyon tedavilerinde kullanlabilecek etkili bir ara oldu§unu vurgulam‡lardr. Di§er bir al‡ma ise McLeod ve di§erleri [ 19 ] tarafndan yaplm‡tr. Bu al‡mada, futbolcularn kafa topuna karken yaptklar vcut hareketleri sanal gereklik ortam yaratlarak analiz edilmi‡ ve futbolculara topa daha iyi vurabilmeleri iin olmas gereken vuru‡ hareketleri simle edilmi‡tir. ˙al‡madan elde edilen sonulara gre, geli‡tirilen sanal ortamn futbolcularn kafa topuna nasl vurmas gerekti§i konusundaki yeteneklerini geli‡tirmesinde faydal oldu§u gzlemlenmi‡tir. Koyama ve di§erleri [ 20 ] gerek hayatta oynanan bir man grntleri stadyum ierisine yerle‡tirilen kameralarla kaydedip e‡ zamanl bir ‡ekilde kaydedilen man grntlerini 3 boyutlu sanal ortama evirmi‡lerdir. 3

Yntem

Literatrde bulunan birok al‡maya gre, sanal bir ortamn ba‡arsnn ki‡ileri ne kadar ve hangi derecede gerek hayattan koparp sanal ortama ba§layp ba§lamad§nn ve ki‡ilerde ne kadar "orada bulunma" duygusunu yaratt§nn lmlenmesi ile anla‡laca§ belirtilmi‡tir [2123]. Bu al‡mada, futbol hakemlerinin e§itimi iin sanal bir stadyum ierisinde tasarlanacak olan sanal bir futbol mann ki‡ileri motive edicek ve onlarn ilgisini ekebilecek bir ‡ekilde tasarlanmas amacyla simlasyon programnda olmas gereken faktrlerin belirlenmesinin nemi vurgulanm‡tr. Bu faktrler, sanal ortamda bir ma tasarlanarak, bu man 10 hakemle test edilmesinden sonra hakemlerle rportajlar yaparak belirlenmi‡tir.

˙al‡maya ba‡lamadan nce, bir futbol mann atmosferini olu‡turan etmenler uzman gr‡leri alnarak tespit edilmi‡tir. Bu gr‡ler sonucu ortaya kan etmenler:

Stadyum

Seyirci Kullanlan nesnelerin standart olmas Oyuncu modelleri

Man dinamizmi ‡eklinde sralanm‡tr.

Bu etmenlerden ilki olan stadyumun gerek hayattaki atmosferi sa§layabilmesi amacyla bu al‡mada geli‡tirilen futbol hakem e§itim simlasyonunda (FHES) gerek bir stadyum olan Estadio Placido Aderaldo Castelo’nun modeli kullanlm‡tr. Buna ek olarak, ekil 1 de gsterildi§i zere simlasyon programna hakemlerin sahaya k‡ sahnesinden ba‡lanarak, buradan olu‡an atmosferi arttrabilmek amacyla koridorun her iki yanna polisler ve saha grevlileri eklenmi‡tir.

Ayrca, sahalarda ska grlen kamera saha grevlilerinin oturaca§ kulbenin arkasna yerle‡tirilmi‡tir. Bu nesnelere ek olarak, sahadaki atmosferi arttrabilmek amacyla hakemler ve oyuncular sahaya karken hem tribnde bulunan ekil 1. Sahaya ˙k‡ Sahnesi seyircilerin sesleri hem de birok takmn sahaya karken kullandklar "The Last of the Mohicans" mzi§inin sesi ortama eklenmi‡tir.

kinci etmen olan seyircilerin gerekli§e uygun olmas amacyla farkl ‡ekilde tasarlanan insan modelleri stadyum ierisinde olan koltuklara yerle‡tirilmi‡tir (ekil 2).

ekil 2.

Man Ba‡lama Anndaki Seyircilerin Durumu

Sistemi test edecek olan hakemler Trk oldu§u ve ya‡larnn 29 ile 35 arasnda olmasndan dolay, bu sporla ilgilenen herkesin hafzasnda yer edinmi‡ olan 2002 Dnya Kupas’nda oynanan Trkiye - Brezilya mann atmosferi olu‡turulmaya al‡lm‡tr. Bu nedenle, ekil 2’de de grld§ zere bir ksm seyircilerin ellerinde Trk Bayra§, di§er seyircilerin ellerinde ise Brezilya bayra§ bulunmaktadr. Seyircilerin stadyum ierisindeki da§lm gerek hayattaki da§lma uygun olarak bir kale arkas ve bir dzlk (maraton) tribn Trk taraftarlarna, di§er kale arkas ve di§er dzlk (kapal) tribn ise Brezilyal taraftarlara verilecek ‡ekilde tasarlanm‡tr. Seyircilerin stadyumlarda yaratt§ dinamizmi olu‡turabilmek iin seyirci modellerine zplama, el ve kol sallama, sarlma ve oturup kalkma animasyonlar eklenmi‡tir. Son olarak, seyirci ma ierisinde farkl tezahratlar yapabilmesi iin bir video sitesinde bulunan gerek ma videolarnda sylenen birok tezahratn ses analizlerinin yaplmas sonucu birle‡tirilerek ortaya kan ses dosyalar seyirci modellerine eklenmi‡tir.

Bir di§er etmen olan saha ii kullancak olan malzemelerin gerek hayat ile standart olabilmesi iin ekil 3’te de grld§ zere simlasyon programnda gerek hayatta kullanlan hakem bayra§ ve futbol topu kullanlm‡tr.

ekil 3. Saha i Malzemeleri

Ayrca, kulbe nlerine su ‡i‡eleri, ilerine ve yanlarna futbolcu malzemelerinin ta‡nd§ siyah antalar eklenmi‡tir. Bu nesnelere ek olarak, 8 adet saha ii kameras ve kameramanlar da saha kenarlarna yerle‡tirilmi‡tir.

Drdnci etmen olan oyuncu modellemelerinde oyuncularn gerekli§e uygun olmas amacyla farkl ‡ekilde tasarlanan oyuncu modelleri kullanlm‡tr (ekil 4). Tasarlanan ma Trkiye - Brezilya arasnda oldu§u iin Trk oyunculara bu sene iin tasarlanan turkuaz mavi olan forma, Brezilyal oyunculara ise klasik sar-mavi olan forma giydirilmi‡tir. ekil 4. Seromoniye ˙kan Oyuncu Modelleri

Son etmen olan man dinamizmini sa§layabilmek amacyla, " Basit Yapay Zeka (Basic Articial Intelligence (BAI)) " ‡eklinde tabir etti§imiz bir yapay zeka algoritmas geli‡tirildi. Bir futbol manda bilindi§i zere 2 takm ve her takmda biri kaleci olmak zere 11 ki‡iden toplam 22 ki‡i bulunmaktadr. Man dinamik yapsnda kalecilerin ok nemli bir rol olmad§ iin di§er 20 oyuncunun saha ierisindeki konumlarnn do§ru bir ‡ekilde ayarlanmas ok byk bir nem ta‡maktadr. BAI ma esnasnda oyuncular " manuel kontrol altndaki oyuncular " ve "BAI kontrol altndaki oyuncular " olmak zere 2 farkl ‡ekilde gruplamaktadr. E§er bir oyuncu "manuel kontrol altndaki oyuncular " ‡eklinde i‡aretlenmi‡ ise, kendisi iin daha nce belirlenmi‡ olan pozisyonlar aras gei‡ yapacaktr. Ancak, bir oyuncu " BAI kontrol altndaki oyuncular " ‡eklinde i‡aretlenmi‡ ise, BAI algoritmasnn ynlendirmesi ile kendi kararlarn verir. BAI algoritmas topa sahip olmayan oyuncularn saha ierisinde dinamik bir ‡ekilde hareket edebilmesi iin tasarlanm‡tr. BAI algoritmasnn al‡ma mant§ a‡a§daki gibidir: lk adm olarak, takmlar birbirlerinden ayrt edebilmek amacyla Trkiye 1 ve Brezilya 2 olacak ‡ekilde numaralandrma i‡lemi yaplr.

Trkiye’nin saha ii dizili‡i 4 defans oyuncusu, 4 orta saha oyuncusu ve 2 hcum oyuncusu (4-4-2 takti§i) olacak ‡ekilde, Brezilya’nn saha ii dizili‡i ise 4 defans oyuncusu, 2 defansif orta saha oyuncusu, 3 ofansif orta saha oyuncusu ve 1 hcum oyuncusu (4-2-3-1 takti§i) olacak ‡ekilde tasarlanm‡tr. Her iki takmn defans yapma stratejisi adam-adama savunma ‡eklinde ayarlanm‡tr. Bylelikle, saha ierisindeki pozisyonlarna gre oyuncunlar birbirleriyle e‡le‡tirilmi‡tir.

Her oyuncu oynad§ pozisyona gre defans, orta saha ve hcum oyuncusu olmak zere snandrlm‡tr. Oyuncularn oynadklar pozisyonlar ayrt edebilmek amacyla her pozisyona defans oyuncusuna 0, orta saha oyuncusuna 1 ve hcum oyuncusuna 2 olacak ‡ekilde bir say atanm‡tr. Her oyuncunun saha ierisinde gidebilece§i maksimum noktay belirleyebilmek iin futbol sahas dikey olarak 4 blgeye ayrlm‡tr. Sahaya yukardan bakld§ zaman her blge en soldaki blge 1, en sa§daki blge 4 olacak ‡ekilde numaralandrlm‡tr.

Ma sresi boyunca algoritma yukarda yaplan ayrma gre topun hangi blgede ve hangi takmda oldu§unu kontrol eder.

Futbol sahasna yukardan bakld§ zaman sa§ tarafta bulunan kale Trkiye’nin kalesi, sol tarafta bulunan kale ise Brezilya’nn kalesi olacak ‡ekilde tasarlanm‡tr.

E§er top birinci blgedeyse ve Trkiye topa sahipse, Trkiye tehlikeli bir biimde hcum yapmaktadr. Brezilya defans oyuncular saha ierisindeki hem kendi konumlar ile e‡le‡tikleri rakip oyuncunun konumu arasndaki hem de topun konumu ile arasndaki mesafeyi klid mesafesi kullanarak hesaplar. E§er defans oyuncusu topa daha uzaksa, kendi e‡le‡ti§i rakip oyuncuyu takip etmeye devam eder. E§er top daha yaknsa, oyuncu topa do§ru ko‡ar. Brezilya orta saha oyuncular e‡le‡tikleri rakip oyuncular takip ederler. Bu esnada, saha ii hareketlili§i arttrmak iin Brezilya hcum oyuncular 2 ile 3. blge arasnda haf tempolu bir ‡ekilde ko‡arlar. Trkiye defans oyuncular orta sahada sabit bir ‡ekilde beklerler. Trkiye orta saha oyuncular 1 ile 2. blge arasnda haf tempolu bir ‡ekilde ko‡arlar. Trkiye hcum oyuncular her oyuncuya farkl olacak ‡ekilde atanan 3 farkl pozisyon arasnda ko‡arlar. E§er oyuncu birinci pozisyonuna ula‡tysa, ikinci pozisyonuna; ikinci pozisyonuna ula‡tysa, nc pozisyonuna; nc pozisyonuna ula‡tysa, tekrar birinci pozisyonuna ko‡ar. Bylece, sanki takm arkada‡ndan top istedi§i iin saha ierisinde bo‡ pozisyon arayan bir oyuncu grnmne brnr. E§er top drdnc blgedeyse ve Brezilya topa sahipse, Brezilya tehlikeli bir biimde hcum yapmaktadr. Bu durumda, algoritma tam ters ‡ekilde al‡maktadr.

E§er top ikinci blgedeyse ve Trkiye topa sahipse, Trkiye hcum yapmaktadr. Brezilya defans oyuncular e‡le‡tikleri rakip oyuncular takip ederler. Bu sefer, Brezilya orta saha oyuncular saha ierisindeki hem kendi konumlar ile e‡le‡tikleri rakip oyuncunun konumu arasndaki hem de topun konumu ile arasndaki mesafeyi klid mesafesi kullanarak hesaplar. E§er orta saha oyuncusu topa daha uzaksa, kendi e‡le‡ti§i rakip oyuncuyu takip etmeye devam eder. E§er top daha yaknsa, oyuncu topa do§ru ko‡ar. Bu esnada, saha ii hareketlili§i arttrmak iin Brezilya hcum oyuncular 2 ile 3. blge arasnda haf tempolu bir ‡ekilde ko‡arlar. Trkiye defans oyuncular 3 ile 4. blge arasnda haf tempolu bir ‡ekilde ko‡arlar. Trkiye orta saha ve hcum oyuncular her oyuncuya farkl olacak ‡ekilde atanan 3 farkl pozisyon arasnda bir nceki maddede anlatlan mantkla ko‡arlar. E§er top nc blgedeyse ve Brezilya topa sahipse, Brezilya hcum yapmaktadr. Bu durumda, algoritma tam ters ‡ekilde al‡maktadr.

E§er top nc blgedeyse ve Trkiye topa sahipse, Trkiye hcum yapmak iin hazrlk yapmaktadr. Brezilya orta saha ve hcum oyuncular topa ko‡arlar. Brezilya defans oyuncular e‡le‡tikleri rakip oyuncular takip ederler. Trkiye defans oyuncular 4. blge ierisinde haf tempolu bir ‡ekilde ko‡arlar. Trkiye orta saha oyuncular her oyuncuya farkl olacak ‡ekilde atanan 3 farkl pozisyon arasnda iki nceki maddede anlatlan mantkla ko‡arlar. Trkiye hcum oyuncular 1 ile 2. blge arasnda haf tempolu bir ‡ekilde ko‡arlar. E§er top ikinci blgedeyse ve Brezilya topa sahipse, Brezilya hcum yapmak iin hazrlk yapmaktadr. Bu durumda, algoritma tam ters ‡ekilde al‡maktadr.

E§er top drdnc blgedeyse ve Trkiye topa sahipse, Trkiye defanstan kmaya al‡maktadr. Brezilya orta saha ve hcum oyuncular topa ko‡arlar. Brezilya defans oyuncular e‡le‡tikleri rakip oyuncular takip ederler. Trkiye defans oyuncular 4. blge ierisinde haf tempolu bir ‡ekilde ko‡arlar. Trkiye orta saha ve hcum oyuncular her oyuncuya farkl olacak ‡ekilde atanan 3 farkl pozisyon arasnda nceki maddede anlatlan mantkla ko‡arlar. E§er top birinci blgedeyse ve Brezilya topa sahipse, Brezilya defanstan kmaya al‡maktadr. Bu durumda, algoritma tam ters ‡ekilde al‡maktadr. 4

Vaka ˙al‡mas

Bu etmenlerin ki‡ileri etkileyip etkilemedi§ini grebilmek amacyla, simlasyon program ya‡lar 29 ile 35, hakemlik tecrbeleri ise 7 ile 10 yl arasnda de§i‡en 10 hakem ile test edilmi‡tir. Hakemler 3 dakika sren pozisyonlar seyretmi‡lerdir. Hakemler pozisyonlar sanal ortamda seyrettikten sonra, hakemlere a‡a§da belirtilen sorularn oldu§u bir anket yaplm‡tr.

S1: Bu ara, hakemlerin saha ii tecrbelerini arttrabilecek bir ara mdr? S2: Gerek stadyumun yaratt§ bask ile sanal stadyumun yaratt§ bask arasnda nemli bir fark var m?

Bir katlmc:

Stadyumun yaratt§ atmosfer bizim iin ok nemli, nk, e§er bir hakem kalabalk bir stadyum ierisinde ma ynetmeye al‡kn de§ilse tecrbe eksikli§inden tr ma esnasnda baz hatalar yapabilir. Maalesef, hatalarnn bedelini demeden kalabalk bir ortamda ma ynetmeyi sa§layan bir ortam ‡u ana kadar yoktu. Bu nedenle, bu sistem hakemlerin hatalarnn bedelini demeden yeteneklerini geli‡tirebilece§i ve tecrbelerini arttrabilece§i bir ortam sunuyor.

Di§er bir katlmc: Hakem e§itimin daha interaktif bir ‡ekilde olmas hakemlerin yeteneklerini n plana karmas ynnden daha faydal olacaktr. Bize verilen e§itimde biz 3. ki‡i olarak video da geli‡en pozisyonlar izleyerek e§itim

alyoruz. Ancak, gerek hayatta sahann iinde ilk gzden sizin o kalabalk atmosfer ierisinde anlk bir ‡ekilde karar vermeniz gerekiyor. Sistem ierisinde pozisyonlar hakem gznden seyredip karar vermek kesinlikle bu sistemin en gzel yan. Bu sayede, hakemler pozisyon tecrbelerini arttrma ‡ans yakalayacaktr.

Bu yorumlara ek olarak, hakemlerin yzde 80’i bu sistemi ba‡arl bulmasna ra§men, 3 dakika olan pozisyon sresinin arttrlmas gerekti§ini d‡nmektedirler. 5

Sonular ve Gelecek ˙al‡malar

Bu al‡mann amac, sanal bir futbol mandaki atmosferin gerek ma atmosferine benzemesi iin tasarm esnasnda hangi faktrlerin d‡nlmesi gerekti§i vurgulanm‡tr. Bu faktrlerin nemi ve etkisi, futbol hakemlerinin e§itimi iin tasarlanan 3 boyutlu sanal bir stadyum iinde sanal bir man 10 hakem ile test edilmesiyle onaylanm‡tr. Buna ek olarak, literatrdeki benzer al‡malar detayl bir ‡ekilde incelenmi‡tir. Bu al‡malardan yola klarak futbol hakemlerinin saha ii tecrbelerini arttrmak amacyla 3 boyutlu sanal bir ortam tasarlanm‡tr. Byle bir ortamn hakemlerin e§itiminde kullanlabilecek etkin bir ara olaca§ kansna varlm‡tr.

Gelecek al‡ma olarak ise, ncelike 3 dakika sren pozisyonlarn sresi yeni pozisyonlar eklenerek uzatlacaktr. Hakemlerin kendilerini daha fazla sahada hissedebilmesi iin Omni gibi bir hareket platformu sisteme entegre edilecektir. Bylelikle, sistem hakemleri simlasyon ierisinde ko‡mak istediklerinde klavye kullanmak yerine hareket platformu zerinde ko‡ma imkan sa§layarak yeni bir yetene§e kavu‡acaktr.

Kaynaklar

References

1. Giulianotti , R. , Robertson , R.: The globalization of football: a study in the glocalization of the serious life . The British Journal of Sociology 55 ( 2004 ) 545568

2. Allmers , S. , Maennig , W. : Economic impacts of the fa soccer world cups in france 1998 , germany 2006 , and outlook for south africa 2010 . Eastern Economic Journal 35 ( 2009 ) 500519

3. Dobson , S. , Goddard , J.: The economics of football . Cambridge University Press ( 2011 )

4. Helsen , W. , Bultynck , J.B. : Physical and perceptual-cognitive demands of top-class refereeing in association football . Journal of sports sciences 22 ( 2004 ) 179189

5. Van Meerbeek , R. , Van Gool , D. , Bollens , J.: Analysis of the refereeing decisions during the world soccer championship in 1986 in mexico . In: Science and football. Proceedings of the rst world congress of science and football. ( 1987 ) 377384

6. Solomon , A.V. , Paik , C. , Alhauli , A. , Phan , T. : A decision support system for the professional soccer referee in time-sensitive operations . In: Systems and Information Engineering Design Symposium (SIEDS) , 2011 IEEE, IEEE ( 2011 ) 3540

7. FIFA: Laws of the game . ( 2014 )

8. Schweizer , G. , Plessner , H. , Kahlert , D. , Brand , R.: A video-based training method for improving soccer referees intuitive decision-making skills . Journal of Applied Sport Psychology 23 ( 2011 ) 429442

9. Slater , M. , Spanlang , B. , Sanchez-Vives , M.V. , Blanke , O. , et al.: First person experience of body transfer in virtual reality . PloS one 5 ( 2010 ) e10564

10. Cruz-Neira , C. , Sandin , D.J. , DeFanti, T.A.: Surround-screen projection-based virtual reality: the design and implementation of the cave . In: Proceedings of the 20th annual conference on Computer graphics and interactive techniques , ACM ( 1993 ) 135142

11. Grantcharov , T.P. , Bardram , L. , Funch-Jensen , P. , Rosenberg , J.: Learning curves and impact of previous operative experience on performance on a virtual reality simulator to test laparoscopic surgical skills . The American journal of surgery 185 ( 2003 ) 146149

12. Zyda , M. : From visual simulation to virtual reality to games . Computer 38 ( 2005 ) 2532

13. Annesi , J.J. , Mazas , J.: Eects of virtual reality-enhanced exercise equipment on adherence and exercise-induced feeling states . Perceptual and motor skills 85 ( 1997 ) 835844

14. Seymour , N.E. , Gallagher , A.G. , Roman , S.A. , OBrien , M.K. , Bansal , V.K. , Andersen , D.K. , Satava , R.M.: Virtual reality training improves operating room performance: results of a randomized, double-blinded study . Annals of surgery 236 ( 2002 ) 458

15. Bliss , J.P. , Tidwell , P.D. , Guest , M.A. : The eectiveness of virtual reality for administering spatial navigation training to reghters . Presence 6 ( 1997 ) 7386

16. Hays , R.T., Jacobs , J.W. , Prince , C. , Salas , E.: Flight simulator training eectiveness: A meta-analysis . Military Psychology 4 ( 1992 ) 63

17. Brtsch , K. , Schuler , T. , Koenig , A. , Zimmerli , L. , MØrillat , S. , Lnenburger , L. , Riener , R. , Jncke , L., Meyer-Heim, A. : Inuence of virtual reality soccer game on walking performance in robotic assisted gait training for children . Journal of neuroengineering and rehabilitation 7 ( 2010 ) 1

18. Weiss , P.L. , Rand , D. , Katz , N. , Kizony , R.: Video capture virtual reality as a exible and eective rehabilitation tool . Journal of neuroengineering and rehabilitation 1 ( 2004 ) 12

19. McLeod , P. , Reed , N. , Gilson , S. , Glennerster , A. : How soccer players head the ball: A test of optic acceleration cancellation theory with virtual reality . Vision Research 48 ( 2008 ) 14791487

20. Koyama , T. , Kitahara , I. , Ohta , Y. : Live mixed-reality 3d video in soccer stadium . In: Mixed and Augmented Reality , 2003 . Proceedings. The Second IEEE and ACM International Symposium on, IEEE ( 2003 ) 178186

21. Riva , G. , Davide , F. , IJsselsteijn , W.: Being there: The experience of presence in mediated environments. Being there: Concepts, eects and measurement of user presence in synthetic environments 5 ( 2003 )

22. ˙iikli, B. , Isler , V. , Gdkbay , U. : Increasing the sense of presence in a simulation environment using image generators based on visual attention . Presence: Teleoperators and Virtual Environments 19 ( 2010 ) 557568

23. Witmer , B.G. , Singer , M.J. : Measuring presence in virtual environments: A presence questionnaire . Presence: Teleoperators and virtual environments 7 ( 1998 ) 225240