Özet. Model temelli sınama alanında otomatik sınama durum üretimi önemli konuların başında gelir. Otomatik sınama durum üretimi için formel bir modelleme yöntemi ile üretim için algoritmalar gereklidir. Bu bildirinin ilk yazarının geliştirdiği Olay Sıra Çizgeleri (İng. Event Sequence Graphs) formel modelleme yöntemi ve sınama durum üretim algoritmaları, bu bildirinin diğer yazarları tarafından karar tabloları destekli şekilde genişletilmiştir. Ortaya konan modelleme yöntemi ve algoritmalar kodlanarak bir sınama durum üretim aracı 2008 yılından beri geliştirilmektedir. Anılan araç birçok çalışmada kullanılmış ve bu çalışmaların anlatıldığı yayınlarda bu araçtan söz edilmiştir. Bu bildiride karar tabloları destekli olay sıra çizgeleri temelli sınama durum aracının son durumu tanıtılmış ve anılan araç ile bir örnek çalışma sergilenmiştir. Anahtar Kelimeler: olay sıra çizgeleri, karar tablosu, model-temelli sınama, otomatik sınama durum üretimi, sınama durum üretim aracı.
Model temelli sınamada “sınama altındaki bir sisteme ait bir model kümesinden otomatik ve sistematik olarak sınama durumları üretilir” [1]. Model temelli sınama yaklaşımının önemli avantajı modellerin formel modeller olabilmesi ve bu sayede sınama durumlarını üretecek algoritmaların bu modelleri kullanacak ş ekilde geliştirilebilmesidir. Sınama durumları; sınama girdisi ve sınama çıktısı olarak tanımlanır ve “sınama girdilerine karşılık gelen beklenen çıktıları üretirse sistem sınamayı geçer; aksi takdirde sistem sınamadan kalır” [2]. Geçme/kalma kararını kahin (İng. oracle) verir. Model temelli sınama yaklaşımında formel modellerin kullanımı kahin problemini çözmeye yarar.
Olay Sıra Çizgeleri (İng. Event Sequence Graphs) çizge temelli bir formel modelleme yöntemidir [3]. Olay Sıra Çizgelerinden sınama durumu üreten değişik algoritmalar geliştirilmiştir [4,5,6]. Bu bildirinin amacı Olay Sıra Çizgeleri ile modellemeyi mümkün kılan ve geliştirilen modeli kullanarak sınama durumu üretim algoritmalarını çalıştırıp sınama durumlarını listeleyen aracı tanıtmaktır. Bunu yaparken çok bilinen bir bilet otomatı örneği üzerinden ilerleyerek bu araç tanıtılacaktır. Model temelli sınama yaklaşımının endüstride hak ettiği yeri bulamadığı gözlemi [1] bildiri yazarları tarafından da paylaşılmakta ve araç yokluğunun nedenlerden biri olduğu düşüncesi ile bu bildiri hazırlanmıştır.
2. Bölümde çalışmada kullanılan örnek irdelenmiştir. 3. Bölümden itibaren izlenen yöntemin çalıştırıldığı araç tanıtılacaktır. Bu aracın sadece Olay Sıra Çizgesi ile çalışan kısmı 3. Bölümde, Karar Tablosu Destekli Olay Sıra Çizgesi ile çalışan kısmı 4. Bölümde açıklanmıştır. Sonuç bölümünde böyle bir aracın önemi vurgulanmıştır. 2
Çalışmada Kullanılan Örnek
Model temelli sınamada kullanılan modellere; sonlu durum makinaları ile UML durum diyagramları örnek olarak verilebilir. Bu bildiride örnek olarak bir bilet otomatı kullanılmıştır. Bilet otomatı, hem tam para bekleyen ve tek tip bilet alınabilen basit bilet otomatı olarak hem de para üstü verebilen ve bilet türünün seçilebildiği gelişmiş bilet otomatı olarak kurgulanmıştır. Basit bilet otomatı durum diyagramı Şekil 1-a’da ve gelişmiş bilet otomatı durum diyagramı Şekil 1-b’de verilmiştir. bilet_tipi (adet) beklemede bilet seçildi para para
tamam bilet basıldı
para para eklendi iptal iptal edildi tamam [tam para] bilet basıldı
para para eklendi tamam [fazla para] para üstü verildi
iptal iptal edildi Şekil 1-a. Basit bilet otomatı durum diyagramı [7] Şekil 1-b. Gelişmiş bilet otomatı durum diyagramı [8]
Basit bilet otomatı şu ş eklinde çalışır: Para eklendikçe toplam parayı gösterir. Beklenen tutara gelene kadar ya para eklenir ya da vazgeçilir. Beklenen tutara ulaşıldığında ya bilet basılır ya da vazgeçilir. Vazgeçilmiş ise eklenen para geri verilir. Gelişmiş bilet otomatı şu şeklinde çalışır: Önce bilet türü ve kaç adet bilet alınacağı seçilir. Sonra para eklenmeye başlanır. Eklenen para tutara eşit veya tutardan fazla olana kadar ya para eklenmesi ya da vazgeçilmesi beklenir. Vazgeçilmiş ise eklenen para geri verilir. Eklenen para tutardan büyük ise önce üstü verilir ve sonra bilet basılır, eşit ise sadece bilet basılır. 3
Bir olay sıra çizgesi, basit olarak açıklamak gerekir ise, durum temelli modelleme yaklaşımından farklı olarak olay temelli modelleme yaklaşımı benimser. Durum makinaları ve diyagramlarında durumlar arası geçişler söz konusu iken olay sıra çizgesinde olaylar arası geçişler söz konusudur. Olay Sıra Çizgeleri formel tanımı [3] içinde detaylı olarak anlatılmıştır ve bu bildiride tekrarlanmayacaktır. Basit bilet otomatına ilişkin olay sıra çizgesi sözü edilen araç ile çizilmiş ve ekran görüntüsü Şekil 2’de verilmiştir.
Şekil 2. Basit bilet otomatına ait olay sıra çizgesi Şekil 2’deki olay sıra çizgesi, daha önce sözü edildiği üzere olayların akışı üzerine kurgulanmıştır ve geçerli olası olay akışlarını göstermektedir. [4,5,6] içinde verilen sınama durum üretim algoritmaları ilgili araç içinde kodlanmış ve araçtaki çark simgesi tıklanıp çalıştırıldığında geçerli olay akış sıralarını (bakınız Şekil 3) içeren sınama durumlarını üretmektedir. CES (Complete Event Sequence) başlığı altında yer alan her satır bir sınama durumuna karşılık gelmekte ve her sınama durumu içinde kaç olay olduğu sınama durumunun başında belirtilmektedir.
Şekil 3. Basit bilet otomatına ait geçerli olay akış sıralarını içeren sınama durumları
Karar Tablosu Destekli Olay Sıra Çizgeleri ile Gelişmiş Modelleme Aracı
Olay sıra çizgeleri karar tablosu desteği ile genişletilmiştir. Karar Tablosu Destekli Olay Sıra Çizgelerinin formel tanımı [9] içinde detaylı olarak anlatılmıştır ve bu bildiride tekrarlanmayacaktır. Gelişmiş bilet otomatına ilişkin olay sıra çizgesi ekran görüntüsü Şekil 4’te ve gelişmiş bilet otomatına ilişkin karar tablosu destekli olay sıra çizgesi ekran görüntüsü Şekil 5’te verilmiştir.
Şekil 4. Gelişmiş bilet otomatına ait olay sıra çizgesi Şekil 5. Gelişmiş bilet otomatına ait karar tablosu destekli olay sıra çizgesi Şekil 5, Şekil 4 ile karşılaştırıldığında “bilet ver” olayından sonraki akışa ait detaylar çift halkalı düğüm içine gömülmüş ve bu düğüm ile ilgili işleyiş bir karar tablosu olarak ifade edilmiştir. Bu karar tablosunda para üstü var koşulu ile “para üstü ver” olayı tetiklenirken ve para üstü yok ise “birşey yapma” işletilmektedir. Karar tablosu desteği ile olay akış çizgesindeki karmaşıklık azaltılmakta ve değişik veri tiplerindeki değişkenler üzerinde tanımlanan koşullar ile olay akış sıra çizgeleri genişletilmektedir.
Araçtaki çark simgesi tıklanıp çalıştırıldığında geçerli olay akış sıralarını içeren sınama durumlarını üretilmiş ve Şekil 6’da verilmiştir.
Şekil 6. Gelişmiş bilet otomatına ait geçerli olay akış sıralarını içeren sınama durumları
Söz konusu araç aynı zamanda geçersiz olay akış sıralarını içeren sınama durumlarını da üretmektedir. Geçersiz olay akış sırası ile “modellenen yazılım bu şekilde çalışmıyor olmalı” gösterilmektedir ve bu sınama durumları modellenen yazılıma için üretilmiş negatif sınama durumlarıdır. Örneğin, gelişmiş bilet otomatı için [, bilet tipi seç, para ekle, ] iki uzunluğunda bir negatif sınama durumudur. Negatif sınama durumları çizge üzerinde düğümler arasında olmayan kenarlar ile üretilmektedir. Detaylı algoritma ve örnekler [6, 10]’da verilmiştir.
Söz konusu araç; basit bilet otomatı için 15 negatif sınama durumu ve gelişmiş bilet otomatı için 48 negatif sınama durumu üretmiştir. Bu araç, 2.70 GHz Intel i7 işlemciye ve 8GB RAM belleğe sahip Windows 7 bilgisayar üzerinde çalıştırılmış ve şekillerde görülen sürelerde sınama durumları üretilmiştir. 5
Bu bildiride, model temelli sınama yaklaşımlarından biri olan olay sıra çizgeleri ile karar tablosu destekli olay sıra çizgeleri için geliştirilmiş araç tanıtılmış ve işleyişi çok bilinen bir bilet otomatı örneği üzerinde gösterilmiştir. Bu bildiride tanıtılan