<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Archiving and Interchange DTD v1.0 20120330//EN" "JATS-archivearticle1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">
  <front>
    <journal-meta />
    <article-meta>
      <title-group>
        <article-title>Kullanıcı Merkezli Tasarım Yaklaşımı ile İşletme İçi Uygulama Geliştirme Deneyimi: Satış Yönetimi Onay Yazılımı Örneği</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Fatma Gözde AYTEKİN</string-name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff0">0</xref>
          <xref ref-type="aff" rid="aff3">3</xref>
          <xref ref-type="aff" rid="aff4">4</xref>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Emrah ALTUĞ</string-name>
          <email>2emrahaltug@gmail.com</email>
          <xref ref-type="aff" rid="aff0">0</xref>
          <xref ref-type="aff" rid="aff1">1</xref>
          <xref ref-type="aff" rid="aff4">4</xref>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Pınar ONAY DURDU</string-name>
          <email>3pinar.onaydurdu@kocaeli.edu.tr</email>
          <xref ref-type="aff" rid="aff0">0</xref>
          <xref ref-type="aff" rid="aff2">2</xref>
          <xref ref-type="aff" rid="aff4">4</xref>
        </contrib>
        <aff id="aff0">
          <label>0</label>
          <institution>Anahtar Kelimeler: Kullanıcı Merkezli Tasarım</institution>
          ,
          <addr-line>Kullanılabilirlik, Kullanılabilirlik Testi, Kullanılabilirlik Değerlendirmesi</addr-line>
        </aff>
        <aff id="aff1">
          <label>1</label>
          <institution>Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Fen Bilimleri Enst., Kocaeli Üniversitesi</institution>
          ,
          <addr-line>Kocaeli</addr-line>
          ,
          <country country="TR">Türkiye</country>
        </aff>
        <aff id="aff2">
          <label>2</label>
          <institution>Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Mühendislik Fak., Kocaeli Üniversitesi</institution>
          ,
          <addr-line>Kocaeli</addr-line>
          ,
          <country country="TR">Türkiye</country>
        </aff>
        <aff id="aff3">
          <label>3</label>
          <institution>Endüstri Mühendisliği Bölümü, Fen Bilimleri Enst., Kocaeli Üniversitesi</institution>
          ,
          <addr-line>Kocaeli</addr-line>
          ,
          <country country="TR">Türkiye</country>
        </aff>
        <aff id="aff4">
          <label>4</label>
          <institution>In-house Application Development Experience with User Centered Design Approach: Sales Management Approval Software Case</institution>
        </aff>
      </contrib-group>
      <fpage>53</fpage>
      <lpage>64</lpage>
      <abstract>
        <p>In the scope of the study, the development stages are implemented by adopting a user-centered design approach to a software for managing in-house approval processes in the sales process of an enterprise. In the software development process, evaluation of the effectiveness and efficiency of the software being developed by the usability evaluation approaches is provided by twostage usability tests. In the course of the findings, software design deficiencies</p>
      </abstract>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <sec id="sec-1">
      <title>-</title>
      <p>are identified and improvements are planned. The study demonstrates that how
easy it is to evaluate how well design expectations are met by usability testing
by incorporating users at every stage of software design in the software design
process.
1</p>
    </sec>
    <sec id="sec-2">
      <title>Giriş</title>
      <p>
        Günümüzde yazılım sistemleri günlük yaşantımızın ayrılmaz bir parçası haline
gelmiştir. Firmaların geliştirdikleri yazılımlarda fonksiyonel ve teknik gerekliliklerin
yanı sıra müşteri istekleri, kullanıcıların ihtiyaç ve beklentilerinin de karşılanmış
olması önemli avantaj sağlamaktadır. Müşteri için hangi ürün özelliklerinin anlamlı
olduğunu anlamak ve müşteriden gelen geri beslemeleri de dikkate alarak ürünün
tasarım sürecini yönetmek önemli bir konudur [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref1 ref2">1, 2</xref>
        ].
      </p>
      <p>
        Bir yazılım sisteminin kullanıcıları tarafından kabul edilip kullanılması,
kullanıcıların görevlerini gerçekleştirirken kolay, etkili ve memnuniyet verici şekilde
gerçekleştirmelerini sağlamasına bağlıdır [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref3">3</xref>
        ]. Yazılım sistemleri için yapılan bu tanımlama
İnsan Bilgisayar Etkileşimi alanının temel konusu olan kullanılabilirlik kavramına
karşılık gelmektedir. Diğer taraftan kullanılabilirlik kavramı günümüzde herhangi bir
yazılım ürünü için olmazsa olmaz kalite ölçütlerinden biri haline gelmiştir [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref4">4</xref>
        ]. ISO
standartlarında kullanılabilirlik kavramına yönelik kullanım kalitesi [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref5">5</xref>
        ] ve yazılım
kalitesi [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref6">6</xref>
        ] olarak iki tanım yer almaktadır. Kullanım kalitesi sistemin ne derece etkin,
verimli ve tatmin edici kullanılabildiğini, yazılım kalitesi ise kullanılabilirliğin
belirlenen şartlar altında anlaşılacak, öğrenilecek, kullanılacak ve beğenilecek yazılım
olma becerisini ifade etmektedir [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref7">7</xref>
        ]. Kullanılabilirlik birçok yönü ile özellikle ara yüz
değerlendirmede birincil öneme sahiptir. Kullanılabilirlik ara yüz için öğrenilebilirlik,
kullanım etkinliği, hatırlanabilirlik, yapılan hatalar ve memnuniyet gibi olguları da
içerisinde barındırır [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref8">8</xref>
        ]. Kullanılabilir olmayan ürünlerin hem para hem de zaman
kaybına neden olması ve bazı durumlarda ürün kullanılabilirliğinin kullanıcıların
güvenliğini etkilemesi de kullanılabilirliğin önemini arttırmaktadır [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref9">9</xref>
        ]. Kullanılabilir
yazılım sistemleri geliştirmenin sağlanabilmesi için kullanıcı merkezli tasarım
yaklaşımının uygulanması gerekmektedir. Bu yaklaşımda, kullanıcılar sistem odaklı
tasarımlardan farklı olarak tasarım sürecinin doğrudan içinde yer almaktadır.
Kullanıcılardan elde edilen bilgiler ile sistemin kullanılabilirliği, kullanışlılığı ve
erişilebilirliğin geliştirilmesi hedef alınmaktadır [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref10">10</xref>
        ]. Proje tamamlandıktan sonraki yeniden
işleme; işletmelerin, eğitim için harcadıkları süreye kıyasla daha pahalı ve daha
zaman alıcı olabileceğinden, yazılım tasarımcıları için proje yaşam döngüsü boyunca
kullanılabilirliğin önemi ve yazılım tasarımına nasıl entegre edileceği konusunda
kullanılabilirlik eğitimi düzenlemesi, proje tamamlanma süresini ve maliyetini
düşürecektir [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref11">11</xref>
        ].
      </p>
      <p>Geliştirilen ticari yazılım sistemlerinin kullanılabilirlikleri, ticari başarıları
açısından önemli bir önkoşul haline gelmiştir. Ancak kullanıcılar açısından bakılacak
olursa, kullanılabilir olmayan ticari yazılımların piyasada pek çok başka alternatifinin
bulunma olasılığı nedeniyle bu uygulamalara zorunlu kalmayacaklardır. Diğer
taraftan işletme içi geliştirilen yazılım sistemleri için kullanılabilirliğin sağlanması ve
kullanıcı merkezli tasarım yaklaşımının ürün geliştirmede uygulanması daha fazla
önem kazanmaktadır. Çünkü son kullanıcılar için kullanabilecekleri başka bir
alternatif bulunmamaktadır. Bu çalışma kapsamında kullanıcı merkezli tasarım yaklaşımı
kullanılarak geliştirilen bir işletme içi yazılım programında uygulanan adımlar
paylaşılacaktır. Kapsam dahilinde sunulan yazılım, bir işletmedeki satış süreçlerinde
işletme içi onay işlemlerinin elektronik ortamda yönetilmesine yönelik olarak geliştirilen
Satış Yönetimi Onay Yazılımıdır.</p>
      <p>Özellikle işletme içindeki işleyişin ve işletmenin müşteri ile olan ilişkilerinin
sağlıklı yürütülmesi konusunda müşteriye teklif ve sipariş verme süreçleri yönetiminin
etkin yapılabileceği bir yazılım ihtiyacı bulunmaktadır. Bu nedenle üst yönetim onayı
ile bilgi teknolojileri departmanında bir yazılım geliştirme projesi başlatılmıştır.
Mevcut durumda teklif ve siparişler, ıslak imzalı olarak işletme içinde ilgili kişilerin onayı
ile müşteriye iletilmektedir. Geliştirilecek yazılım ile teklif ve sipariş onay sürecinin
elektronik olarak yürütülmesi hedeflenmektedir. Satış Yönetimi Onay Yazılımında;
öncelikli olarak satış departmanı çalışanları tarafından sisteme teklif ve siparişlere ait
bilgi ve ilişkili dokümanlar girilerek; ilgili onaylayıcı listesinin oluşturulması ve onay
sürecinin başlatılması, sağlanacaktır. Onaylayıcı listesindeki ilgili rollerin teklif ve
siparişlere ait bilgileri incelemeleri ve onaylamaları ardından süreç sonlanacaktır.
Satış Yönetimi Onay Yazılımının geliştirilmesinde beklenen fayda; onay aşamasında
ve sonrasında teklif ve siparişler ile ilgili ayrıntılı bilgiye kolay ve kontrollü bir
şekilde erişimin sağlanması, onaylayıcıların kayıt altına alınması, sürecin elektronik olarak
yürütülmesi ile sürecin hızlanması, müşteriye karşı da doğabilecek gecikmelerin
engellenmesidir. Ayrıca gizlilik ve bilgi güvenliğinin sağlanması adına onayların
elektronik imza ile verilmesi talep edilmiştir. Bu sayede imzalanmış verinin kimin
tarafından, ne zaman imzalandığı ve güvenilirliği kontrol edilmiş olacaktır.</p>
      <p>Geliştirilecek yazılım; işletme içerisinde halihazırda kullanılan SAP (Systems,
Applications and Products in Data Processing) ERP (Enterprise Resource Planning)
sisteminde geliştirilecek ve SAP ile entegre çalışacaktır. Çalışmada takip eden
bölümde çalışmanın katılımcıları, veri toplama süreci ve kullanılan araçlar dâhil olmak
üzere izlenen yöntem açıklanmıştır. Bulgular bölümünde, kullanılabilirlik testi
aşamaları tanımlanmış, analiz sonuçları ve kullanılabilirlik testi görevlerinde yapılan
tespitler raporlanmıştır. Sonuç bölümünde çalışmanın özeti yapılmış, çalışmanın sonuçları
değerlendirilmiş, kazanımlarına yer verilmiştir.
2</p>
    </sec>
    <sec id="sec-3">
      <title>Yöntem</title>
      <p>
        Satış Yönetimi Onay Yazılımının geliştirilmesi sırasında kullanıcı merkezli tasarım
sürecinin üç temel ilkesi benimsenmiştir [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref12">12</xref>
        ].
1. Kullanıcılar ve görevlere önceden odaklanma: Sistemi kullanacak kullanıcı
kitlesinin özellikleri, amaçları, becerileri, ihtiyaçları ve beklentilerinin belirlenmesi için
kullanıcıların gözlenebilmesi önemlidir. Böylece kullanıcıların bilişsel, tutumsal ve
davranışsal özellikleri hakkında detaylı bilgi edinmek mümkün olacaktır.
2. Ürün kullanımının değerlendirilmesi: Ara yüz tasarımları kullanıcılar ile kullanım
ve öğrenim kolaylığı ve erişilebilirliği açılarından değerlendirilmelidir.
3. Döngüsel tasarım: Ürün geliştirme sürecinde tasarımlar, kullanıcıların
beklentilerine yönelik olarak yeniden tasarlanmalıdır.
      </p>
      <p>Yukarıda tanımlanan kriterlere uygun olarak uygulanan yazılım geliştirme sürecinde
birinci kriter doğrultusunda; geliştirilecek sistem için kullanıcı profilleri belirlenmiş
ve bu kullanıcılar gözlemlenmiştir. Yine bu kullanıcı profillerinden temsili
katılımcılar ile görüşmeler, beyin fırtınası ya da odak grubu etkinlikleri gerçekleştirilerek
gereksinimler toplanmıştır. İlk gereksinimlerin tespiti sonrasında uygulamada yer alacak
ara yüzler belirlenerek bunların prototipleri oluşturulmuştur. İkinci kriter
doğrultusunda tasarım belli bir aşamaya geldiğinde yazılım birim testleri, ara yüz ve
entegrasyon testleri sonrasında kullanılabilirlik değerlendirmeleri gerçekleştirilmiştir. Elde
edilen bulgular doğrultusunda yazılımda yapılacak iyileştirmeler tespit edilmiştir.
Üçüncü kriterle ilişkili olarak da tüm bu adımlar döngüsel bir şekilde yazılım
iyileştirilmesi için girdi olarak geliştirme sürecinde yer almıştır. Şekil 2’de süreci özetleyen
bir diyagram verilmiştir.</p>
      <p>Şekil 1. Süreci özetleyen bir diyagram
Kullanılabilirlik değerlendirmelerinde testler iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir.
Birinci aşamadaki testin uygulanmasındaki amaç; yazılımı daha önce hiç kullanmamış
farklı profile sahip iki katılımcı grubunun yazılım kullanımı ile ilgili yaşadıkları
kullanılabilirlik sorunlarının tespiti ve SAP’yi kullanma derecelerinin bu tasarımın
kullanılabilirliği üzerinde etkili olup olmadığının görülmesidir. İkinci aşamadaki testte ise
teklif ve siparişi onaya gönderme ve onaylama aşamaları olmak üzere iki kategoride
görevler oluşturulmuştur. Birinci kategorideki teklif ve siparişin onaya
gönderilmesine kadarki süreç, daha önce hiç test edilmemiş görevlerden oluşmuştur. Böylece
yazılım eksiklikleri tespit edilerek iyileştirme yapılabilecektir. İkinci kategori ise aynı
profile sahip katılımcı gruplarının yazılımı ilk kez ve ikinci kullanımlarında
yaşadıkları deneyimlerin incelenmesi ve buna bağlı olarak yazılım kullanılabilirliğinde artış
olup olmayacağı sorularına cevap aramaktadır.
2.1</p>
      <p>
        Katılımcılar
Kullanılabilirlik çalışmalarına katılacak katılımcı sayısının ne olması gerektiği ile
ilgili alan yazında farklı görüşler yer almaktadır. [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref13">13</xref>
        ], [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref8">8</xref>
        ] ve [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref14">14</xref>
        ] 5 kişi ile
kullanılabilirlik problemlerinin büyük bir çoğunluğunun (%80) tespit edilebileceğini
savunmaktadır. Diğer taraftan başka bir çalışmada [
        <xref ref-type="bibr" rid="ref15">15</xref>
        ] kullanılabilirlik problemlerinin en
az %80 oranında tespit edilmesine yönelik katılımcı sayısının 4±1 modeli incelenmiş
ve elde edilen sonuçlara göre 4±1 kuralını ancak bütçe veya kişi sınırı olan
durumlarda ya da karmaşık olmayan küçük ölçekli projelerde makul bulunmuştur. Bu
bağlamda 5 kuralının her durumda kapsayıcı olmadığı göz önünde bulundurulmalıdır.
Çalışmada katılımcıların hedef kitleyi temsil etmesine özen gösterecek şekilde belirleme
yapılmıştır.
      </p>
      <p>Öncelikle geliştirilen yazılım ile ilgili gelen taleplerin hangi kullanıcılardan geldiği
incelenmiş, bu kullanıcıların katılımcı olmaları sağlanmaya çalışılmıştır. Projedeki
zaman kısıtı göz önünde bulundurularak farklı kullanıcı tiplerinde her tip için 5’ten az
olmayacak şekilde testler gerçekleştirilmiştir. Katılımcı profilleri Tablo 1’de
verilmiştir. İlk aşama kullanılabilirlik testindeki I. Tip katılımcı grubu SAP sistemini genel
anlamda çok sık kullanan; her teklif/sipariş bilgilerinin sistemde oluşturulması ve
onayında yazılımı kullanacak olan satış departmanı çalışanlarından (S) oluşmaktadır.
II. Tip katılımcı grubu ise sisteme haftada ortalama 10 kere giriş yapan ve geliştirilen
yazılımı sadece kendi proje ve departmanları ile ilgili bir teklif/sipariş açıldığında
onaylamak için kullanacak olan proje yöneticileri, proje yöneticisi yardımcıları ve
departman yöneticisinden (K) oluşmaktadır. İkinci aşama kullanılabilirlik testleri ise
sadece satış departmanı çalışanları ile gerçekleştirilmiştir. Testlere katılan I. Tip
katılımcı grubu birinci aşama kullanılabilirlik değerlendirilmesinde de yer almış olan
gruptur, III. Tip katılımcı grubu ise yazılımı ilk kez kullanacak olan katılımcılardan
(T) oluşmaktadır.</p>
      <sec id="sec-3-1">
        <title>Tablo 1. Kullanılabilirlik değerlendirmeleri katılımcı profilleri</title>
        <p>Kullanılabilirlik Testi Birinci Aşama Katılımcı
Grupları
Kullanılabilirlik Testi İkinci Aşama Katılımcı
Grupları
I. Tip Katılımcı Grubu
I. Tip Katılımcı Grubu
II. Tip Katılımcı Grubu
III. Tip Katılımcı Grubu
Satış Departmanı Çalışanları
Proje Yöneticileri
Proje Yönetici Yardımcısı
Departman Yöneticisi</p>
        <p>Satış Departmanı Çalışanları
7 Kişi (Birinci aşamaya katılan satış ekibi)
2.2</p>
        <sec id="sec-3-1-1">
          <title>Veri Toplama Süreci ve Kullanılan Araçlar</title>
          <p>Satış Yönetimi Onay yazılımı için belirlenen gereksinimler doğrultusunda ara yüz
prototipleri oluşturulmuş ve bunların değerlendirilmesi için de kullanıcı görevleri
belirlenmiştir. Kullanılabilirlik değerlendirmesi birinci aşama için teklifin elektronik
ortamda onaylanmasına ait süreci kapsayan 14 adet görev tanımlanmıştır. İkinci
aşama testlerinde ise yazılımı en fazla kullanacak olan satış departmanı katılımcıları için
görev listesi 15 maddeden ve geliştirilen yazılımın özelliği gereği iki kategoriden
oluşmaktadır. İlk kategori görevleri teklifin yaratılmasından başlayarak teklifin onaya
sunulması ile sona ermektedir. İkinci kategori görevleri ise aynı zamanda birinci
aşamadaki teklifin onaylanması ile ilgili aynı görevlerden oluşmaktadır.</p>
          <p>Geliştirilen yazılım geliştirme ortamından test ortamına taşınarak kullanıcıların
yazılımı bu ortamda test etmesi sağlanmıştır. Tüm katılımcılara test ortamına giriş
yapabilmesini sağlayacak bilgiler (kullanıcı adı, parola) ve görev listesi test başlamadan
önce verilmiştir. Katılımcıların kullanılabilirlik testi yapacakları bilgisayara gerekli
yazılımlar yüklenmiştir, görev tamamlama süreleri kaydedilmiştir. Görevlerin
tamamlanması sırasında, katılımcılardan görevleri gerçekleştirirken sesli düşünmeleri
istenmiş ve kullanıcı yorumları not alınmıştır. Alınan notlar geliştirilen yazılım için geri
besleme sağlamıştır. Katılımcılara programın performansı hakkında kullanımında
karşılaştıkları güçlükler ve önerileri sorulmuştur.
3
3.1</p>
        </sec>
      </sec>
    </sec>
    <sec id="sec-4">
      <title>Bulgular</title>
      <sec id="sec-4-1">
        <title>Kullanılabilirlik Testi Birinci Aşama</title>
        <p>Kullanılabilirlik testi birinci aşama sonunda katılımcı bazında görevlerin tamamlanma
süreleri ölçülmüş ve Tablo 2’te gösterilmiştir.
Görev
No</p>
        <p>Tablo 2. Kullanılabilirlik testi birinci aşama görevlerin tamamlanma süreleri (sn)
Görevler
Görev Matrisi</p>
      </sec>
      <sec id="sec-4-2">
        <title>I. Tip Katılımcı Grubu Ortala II. Tip Katılımcı Grubu Ortala</title>
        <p>ma ma
S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 Süre K1 K2 K3 K4 K5 K6 K7 Süre
(sn) (sn)
3,4 2,4
2,9 2,9
1 Gelen İş Listene Git 4 5 2 5 2 3 3 2 2 2 3 2 2 4
2 Teklif Çıktısına Tıkla 2 5 4 2 2 2 3 2 4 2 2 4 2 4
3 KÇıokntıtrAoçlıElıtnca İlk Sayfayı 2 4 3 3 3 4 5 3,4 4 3 2 3 4 2 3 3,0
4 Çıktıyı Kapa 2 2 3 1 2 1 2 1,9 4 2 2 2 2 1 2 2,1
5 Teklif Eklerini Tıkla 2 4 3 2 2 2 3 2,6 3 3 2 2 3 2 3 2,6
6 Ekler Açıldığında Kapatıp Çık 3 5 2 5 3 4 4 3,7 3 2 4 3 2 2 5 3,0
7 TBiılkglailendirme Dokümanını 2 1 2 3 2 2 3 2,1 3 3 2 2 2 2 3 2,4
8 BAiçlgılidleığnıdnidrmaeKDapoaktüıpmÇanıkı 3 4 3 3 3 4 4 3,4 3 2 3 3 3 2 3 2,7
9 Maliyet Bilgisini Kontrol Et 11 42 23 28 40 29 35 29,7 44 32 26 21 36 22 33 30,6</p>
        <p>Açıklama Yaz (Yazılacak
10 açıklama; bu bir test</p>
        <p>çalışmasıdır.) 5 10 8 14 15 18 16 12,3 14 5 8 10 17 7 6 9,6
11 Onaycı Listesini Kontrol Et 12 23 17 26 30 27 16 21,6 29 21 22 18 24 11 23 21,1
12 SKeaçbeunleykaledrianRdeend Birine Tıkla 3 5 4 2 4 2 5 3,6 2 2 3 3 2 2 3 2,4
13 Sakla Tuşuna Bas 2 5 4 5 8 7 10 5,9 8 6 3 3 7 3 6 5,1
14 SEo-İnmrzaakniıOAnta,yTceıyklaifGiBöinrder 5 8 5 4 5 5 9 5,9 4 4 5 4 4 4 6 4,4</p>
        <p>
          TOPLAM Süre (sn) 58 123 83 103 121 110 118 102,3 125 91 86 79 112 64 104 94,43
Geliştirilen yazılımda; SAP’yi tanıma, sık kullanma ve departman farklılığı gibi
konuların iki grup arasında farklılık yaratıp yaratmadığı araştırılmaktadır. İki gruptaki
görev tamamlama süreleri ortalamaları Mann-Whitney U testi [
          <xref ref-type="bibr" rid="ref16 ref17">16, 17</xref>
          ] ile
karşılaştırıldığında anlamlı bir fark tespit edilmemiştir (p=0.41; p &gt; 0.05). Ayrıca test sırasında
katılımcıların görev tamamlama başarıları gözlemlenmiş ve Tablo 3’te testlerdeki
başarı durumları verilmiştir.
        </p>
        <p>Teklif çıktısının görüntülenmesini sağlayan Görev 2’de kullanıcılar %71 oranında
başarılı olmuştur ancak çıktının görüntüleneceği sütunda çıktı butonu yerine doğrudan
teklif görüntüleme butonuna tıklayan %29 oranında kullanıcının çoğunlukla satış
departmanı kullanıcıları olduğu gözlemlenmiştir. Kullanıcılar teklif numarasına
tıklama eğilimi gösterdiklerini dile getirmişlerdir. Maliyet bilgisine ulaşılmasını içeren
Görev 9’u sadece bir katılımcının tamamlayabildiği, yedi katılımcının ise görevi
tamamlayamadığı gözlemlenmiştir. Katılımcılar ara yüzdeki maliyet sütununda maliyeti
göster butonuna tıkladıklarında maliyet bilgisine ulaşmayı beklediklerini ancak açılan
ekranda ilgili proje kodunun göründüğünü ve maliyete ilişkin bir bilgi
görünmediğinden ekranı kapatıp çıktıklarını ifade etmişlerdir. Programda proje koduna çift
tıklandığında projeye ait maliyet bilgisi görünmektedir. Ancak bu görevi sadece bir
katılımcı tesadüfen başarı ile tamamlamıştır. Proje koduna tıklandığında maliyet bilgisine
ulaşılacağını ifade eden bilginin ilgili ekranda yer almasının sağlanması gerekliliği
görülmüştür. Katılımcıların hiçbirinin başarılı olarak tamamlayamadıkları Görev
11’de katılımcılar yazılım ara yüzünde onaylayıcı listesi gibi bir ifade
göremediklerinden bu görevi tamamlayamadıklarını belirtmiştir. Katılımcıların ancak beş tanesi
onayda bekleyen sütununda kendi isimlerinin üzerine çift tıklamayı denemiş ve tüm
onaylayıcı listesine bu şekilde ulaşmışlardır. Onaylayıcı listesine kolay
ulaşılamadığını ifade etmişlerdir. Görev 13’de yer alan teklifin kontrolünün bitirilerek Kabul ya da
Red seçeneklerinden biri seçilip kaydedilmek istendiğinde ise öncelikle ilgili teklif
satırı seçildikten sonra sakla tuşuna basılmalıdır ancak katılımcıların sadece %42’si
bu görevi başarılı şekilde tamamlamışlardır. Kalan katılımcılar ise doğrudan sakla
tuşuna basma denemelerinde bulunmuş sonrasında ilgili satırı seçerek kaydetmeleri
gerektiğini fark etmişlerdir. Sakla tuşuna bastıklarında önce satırı seçmeleri
gerektiğini ifade eden bir uyarı ekranı karşılarına çıkarsa yönlendirici olacağını söylemişlerdir.</p>
        <sec id="sec-4-2-1">
          <title>Tablo 3. Kullanılabilirlik testi görev tamamlama başarı durumu</title>
          <p>Görevler
Görev No Görev Matrisi
1 Gelen İş Listene Git
2 Teklif Çıktısına Tıkla
3 Çıktı Açılınca İlk Sayfayı Kontrol Et
4 Çıktıyı Kapa
5 Teklif Eklerini Tıkla
6 Ekler Açıldığında Kapatıp Çık
7 Bilgilendirme Dokümanını Tıkla
8 Bilgilendirme Dokümanı Açıldığında Kapatıp Çık
9 Maliyet Bilgisini Kontrol Et
10 Açıklama Yaz (Yazılacak açıklama; bu bir test çalışmasıdır.)
11 Onaycı Listesini Kontrol Et
12 Kabul ya da Red Seçeneklerinden Birine Tıkla
13 Sakla Tuşuna Bas
14 E-İmzanı At, Teklifi Bir Sonraki Onaycıya Gönder
Başarı oranı yüksek olan görevlerde ise yapılmak istenen adımların ilgili yazılım ara
yüzünde açık ve net şekilde görünen görevler olduğu gözlemlenmiştir. II. Tip
Katılımcı grubu analizler sırasında talep etmedikleri bir isteği kullanılabilirlik testleri
sırasında fark ettiklerini dile getirmişlerdir.
3.2</p>
        </sec>
      </sec>
      <sec id="sec-4-3">
        <title>Kullanılabilirlik Testi İkinci Aşama</title>
        <p>Kullanılabilirlik testi ikinci aşamada görevler kategori I ve kategori II olmak üzere
ikiye ayrılmıştır. Her görev ve kullanıcı bazında görevlerin tamamlanma süreleri, aynı
zamanda ortalama süreler Tablo 4’te verilmiştir.</p>
        <p>Kategori I’deki görevleri her iki katılımcı grubu da ilk defa gerçekleştirmişlerdir.
Görev 3’teki doküman türlerinin yanı sıra işletme içi bilgilendirmeyi sağlayan yeni bir
doküman türünün oluşturulması talep edilmiştir. Görev 4 kapsamında onaylayıcı
listesinin oluşturulması sırasında onaylayacak kişilerin seçimini yaparken katılımcıların
yanlış işlem yapması ve yapılan hatanın geri alınamaması görevlerin tamamlanma
sürelerinde uzamaya neden olmuştur.
Tablo 4. Kullanılabilirlik testi ikinci aşama görevlerin tamamlanma süreleri</p>
        <p>Görevler</p>
      </sec>
      <sec id="sec-4-4">
        <title>Kate Görev GörevMatrisi</title>
        <p>gori No</p>
        <p>Teklifi Yarat (müşteri, malzeme, SAS no,
1 geçerlilik tarihi, fiyat bilgisi girilir.)
2 Teklif Çıktısını Kontrol Et
I
3</p>
        <p>Teklife Gir, Teklif Eki Ekle 1 adet, Teklife</p>
        <p>Bilgilendirme Dokümanı Ekle 1 adet
4 TLiesktleifsiOnniKayacyıdLeitstesini Oluştur, Onaycı
5 Teklif Onay Sürecini Başlat
6 Gelen İş Listene Git
7 TSaeyklfiafyÇııKktoısnıtnraolTEıkt,laÇ,ıÇktıkıytıı AKaçpılıanca İlk
8 TKeakplaiftıEpkÇleırkini Tıkla, Ekler Açıldığında</p>
        <p>Bilgilendirme Dokümanını Tıkla,
9 Bilgilendirme Dokümanı Açıldığında</p>
        <p>Kapatıp Çık
II 10 Maliyet Bilgisini Kontrol Et
11 tAeçsıtkçlaamlışamYaaszıd(ıYr.a)zılacak açıklama; bu bir
12 Onaycı Listesini Kontrol Et
13 TKıakblaul ya da Red Seçeneklerinden Birine
14 Sakla Tuşuna Bas
15 EG-öİnmdzearnı At, Teklifi Bir Sonraki Onaycıya</p>
        <p>I. Tip Katılımcı Grubu Ortala III. Tip Katılımcı Grubu Ortala</p>
        <p>ma ma
S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 Süre Y1 Y2 Y3 Y4 Y5 Süre</p>
        <p>(sn) (sn)
2 3 2 4 3 4 2 2,9 4 3 5 4 4 4</p>
        <p>TOPLAM Süre (sn) 112 126 132 148 129 156 127 132,9 184 198 196 205 217 200
Kategori II’deki Görev 7’de teklif çıktısının hem Türkçe hem de İngilizce çıktı
alanlarında sanki çıktı varmış gibi görünen görüntüle butonu mevcuttur, kullanıcıların teklif
Türkçe verilmiş olmasına rağmen İngilizce butonunu tıkladıkları gözlemlenmiştir.
Onay ekranında teklif hangi dilden verildi ise sadece o çıktının aktif olması
sağlanmalıdır. Bu durum da programda düzeltilecek madde olarak kayıt altına alınmıştır. Görev
10 ve görev 12’de kullanılabilirlik testi birinci aşamada tespit edilen sorunlar ikinci
aşamada da karşılaşılmıştır. Ancak ilk teste katılan I Tip katılımcı grubunun bu testte
daha başarılı sonuçlar elde ettiği görülmektedir. Görev 14’te onaylayıcıların “Kabul”
ya da “Red” seçeneğini tıklamaları ardından sakla butonuna bastıklarında e-imza
atmaları gerekmektedir. Fakat e-imzalarını attıktan sonra ekranda sağ alt köşede yeşil
bir onaylandı işareti belirmektedir. Onaylandı işaretine basmaları gerektiğini
kullanıcıların bulmasının zaman aldığı gözlemlenmiştir. Hatta basmayı unutarak programı
kapatıp çıkan iki kullanıcı olmuştur.</p>
        <p>Her iki kullanılabilirlik testinde yer alan ortak görevler işletme içinde yazılım
kullanıma alındığında farklı kullanıcı rolleri tarafından kullanılacak görevler olduğundan
kullanıcı memnuniyetinin sağlanması ve etkili bir yazılım geliştirilmiş olması
açısından önemli bir role sahiptir ve iyileştirme için doğru tespitlerin yapılması önem
taşımaktadır. I Tip katılımcı grubu her iki kullanılabilirlik testine katılmıştır ve görev
tamamlama süreleri arasında anlamlı bir fark tespit edilmiştir (p&lt;0.05). Hangi
görevde ortalama olarak ne kadar süre farkı olduğu Şekil 2’de görülmektedir. Sürelerdeki
bu farklılık bize aslında öğrenme etkisini göstermektedir. Ancak geliştirilen yazılımı
sadece kendi proje ve departmanları ile ilgili bir teklif/siparişi onaylamak için
kullanacak olan kullanıcı grubu için hatırlanabilirlik, yazılımı sürekli kullanan kullanıcılar
kadar kolay olmayabilir. Özellikle ilk tamamlama süreleri oldukça yüksek olan
görevler ilk kullanıcılar açısından zorluk çıkaracak ve yazılıma karşı olumsuz tutum
geliştirmelerini sağlayacak kullanılabilirlik problemlerine işaret etmektedir. Diğer taraftan
birinci ve ikinci kullanımda süre açısından fazla iyileşme gözlenmeyen görevlerin de
beraber ele alınarak programda iyileştirmelerin yapılmasının fayda sağlayacağı
açıktır.</p>
        <p>Şekil 2. Görev numaralarına göre katılımcı ortalamaları karşılaştırması
4</p>
      </sec>
    </sec>
    <sec id="sec-5">
      <title>Sonuç ve Öneriler</title>
      <p>Yazılım geliştirme süreçlerinde kullanıcı merkezli tasarım ve kullanılabilirlik
değerlendirmelerinin uygulanması genelde zaman ve maliyet kısıtından dolayı göz ardı
edilmektedir. Ancak kullanım sonrasında çıkan yeni isteklerin uygulanması ve
kullanıcıların sistemde yaşadıkları sıkıntılardan dolayı sürekli destek alması durumu çoğu
zaman yazılım geliştirme maliyetlerini ve sürelerini oldukça yükseltmektedir.
Kullanıcıların fonksiyonel ihtiyaçlarını karşılayan bir yazılım geliştirmek kadar kolay
kullanılabilir bir yazılım olması da önemlidir. Bu çalışmada kullanılabilirlik
yöntemlerinin, yazılım yaşam döngüsünde tasarım başlamadan önce dahil edilmesi ve tasarım
sonlanmadan kullanıcı değerlendirmelerinin alınması ile kullanıcı merkezli tasarım
yaklaşımının işletme içi bir yazılım geliştirme sürecinde nasıl uygulandığı
aktarılmıştır. Kullanılabilirlik testlerine olan önyargının aksine tasarım sonlanmadan yazılımın
seçilen katılımcı grupları ile buluşturulması hızlı ve etkili bir geri bildirim alınmasını
sağlamıştır.</p>
      <p>Kullanılabilirlik testi birinci aşamadaki sonuçlar değerlendirildiğinde kullanıcıların
SAP sisteminde deneyimli olmaları ya da sistemi kullanma sıklıkları gibi kriterlerin
kullanılabilirliğe etkisi olmadığı görülmüştür. I. Tip katılımcı grubunun ikinci aşama
kullanılabilirlik testinde yeniden yer alması ise kullanılabilirlik değerlendirmesinde
yazılımın ilk kullanımında ve ikinci kullanımındaki farklılığın açıkça ortaya
konmasını sağlamıştır. Analiz sonuçları ise bize yazılımın bu hali ile canlı kullanıma
alınmasının kullanıcılar açısından görevleri tamamlama sürecinde verimsizlik
yaşayacaklarını göstermiştir. İşletme içinde ilgili yazılımı sürekli kullanmayan çoğunluklu bir grup
olduğundan tespit edilen yazılım ve ara yüz eksiklikleri sebebi ile süre kaybedecekleri
açıktır. Katılımcıların karşılaştıkları problemler iyileştirme fırsatı olarak ele alınıp
program tasarımına yansıtılacaktır. Ayrıca kullanılabilirlik testleri sırasında
gözlemlenen birkaç maddeye ilişkin anlaşılır uyarı ekranların eklenmesi kullanıcılara kolay
ve hızlı şekilde süreç adımlarının uygulanmasında rehberlik etmesini sağlayacaktır.</p>
      <p>Geliştirilen yazılımın henüz kullanıma alınmadan daha az kişi ile hatalar tespit
edilmiş ve katılımcılar ile gerçekleştirilen kullanılabilirlik testleri sonrası tespit edilen
bulguların tasarıma aktarılması planlanmıştır. Ara yüz kalitesinin arttırılması ile hem
proje başarısının olumlu yönde etkileneceği hem de yazılımın ilk kullanımında
işletme içinde yaratacağı negatif etkisinden korunmuş olunacağı düşünülmektedir.</p>
    </sec>
    <sec id="sec-6">
      <title>Referanslar</title>
    </sec>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="ref1">
        <mixed-citation>
          1.
          <string-name>
            <surname>Veryzer</surname>
          </string-name>
          , R.W.:
          <article-title>Key factors affecting customer evaluation of discontinuous new products</article-title>
          ,
          <source>Journal of Product Innovation Management</source>
          <volume>15</volume>
          (
          <issue>2</issue>
          ),
          <fpage>136</fpage>
          -
          <lpage>50</lpage>
          (
          <year>1998</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref2">
        <mixed-citation>
          2.
          <string-name>
            <surname>Cristiano</surname>
            ,
            <given-names>J.J.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Liker</surname>
            ,
            <given-names>J.K.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>White</surname>
            ,
            <given-names>C.C.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>Customer-driven product development through quality function deployment in the US and Japan</article-title>
          ,
          <source>Journal of Product Innovation Management</source>
          ,
          <volume>17</volume>
          (
          <issue>4</issue>
          ),
          <fpage>286</fpage>
          -
          <lpage>308</lpage>
          (
          <year>2000</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref3">
        <mixed-citation>
          3.
          <string-name>
            <surname>Shacker</surname>
            ,
            <given-names>B.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>Usability - context, framework, definition, design and evaluation</article-title>
          . In: Shackel,
          <string-name>
            <given-names>B.</given-names>
            ,
            <surname>Richardson</surname>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>S.J</surname>
          </string-name>
          . (eds.)
          <article-title>Human Factors for Informatics Usability</article-title>
          , pp.
          <fpage>21</fpage>
          -
          <lpage>38</lpage>
          . Cambridge University Press, Cambridge (
          <year>1991</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref4">
        <mixed-citation>
          4.
          <string-name>
            <surname>Seffah</surname>
            ,
            <given-names>A.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Metzker</surname>
            ,
            <given-names>E.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>The obstacles and myths of usability and software engineering</article-title>
          ,
          <source>Communications of the ACM</source>
          ,
          <volume>47</volume>
          (
          <issue>12</issue>
          ),
          <fpage>71</fpage>
          -
          <lpage>76</lpage>
          (
          <year>2004</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref5">
        <mixed-citation>
          5. ISO/IEC.: ISO/IEC 9241:
          <year>1998</year>
          ,
          <article-title>Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs) - Part 11 Guidance on usability</article-title>
          , ISO/IEC 9241:
          <year>1998</year>
          , (
          <year>1998</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref6">
        <mixed-citation>
          6. ISO/IEC.: ISO/IEC. 9126:
          <issue>2000</issue>
          ,
          <string-name>
            <given-names>Software</given-names>
            <surname>Product</surname>
          </string-name>
          Quality - Quality
          <string-name>
            <surname>Model</surname>
          </string-name>
          , ISO/IEC 9126:
          <year>2000</year>
          , (
          <year>2000</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref7">
        <mixed-citation>
          7.
          <string-name>
            <surname>Abran</surname>
            <given-names>A.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Khelifi</surname>
            <given-names>A.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Suryn</surname>
            <given-names>W.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Seffah</surname>
            <given-names>A.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>Usability meanings and interpretations in ISO standards</article-title>
          ,
          <source>Software Quality Journal</source>
          ,
          <volume>11</volume>
          (
          <issue>4</issue>
          ),
          <fpage>325</fpage>
          -
          <lpage>338</lpage>
          (
          <year>2003</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref8">
        <mixed-citation>
          8.
          <string-name>
            <surname>Nielsen</surname>
          </string-name>
          , J.: Usability engineering, Morgan Kaufmann Publishers Inc., San Fransisco (
          <year>1993</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref9">
        <mixed-citation>
          9.
          <string-name>
            <surname>Jordan</surname>
            <given-names>P. W.:</given-names>
          </string-name>
          <article-title>An introduction to usability</article-title>
          . Taylor &amp; Francis CRC Press,London (
          <year>1998</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref10">
        <mixed-citation>
          10.
          <string-name>
            <surname>Corry</surname>
            ,
            <given-names>M.D.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Frick</surname>
            ,
            <given-names>T.W.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Hansen</surname>
            ,
            <given-names>L.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>User-centered design and usability testing of a web site: An illustrative case study</article-title>
          ,
          <source>Educational Technology Research and Development</source>
          <volume>45</volume>
          (
          <issue>4</issue>
          ),
          <fpage>65</fpage>
          -
          <lpage>76</lpage>
          (
          <year>1997</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref11">
        <mixed-citation>
          11.
          <string-name>
            <surname>Gumussoy</surname>
          </string-name>
          , Ç.A.:
          <article-title>Usability guideline for banking software design: Computers in Human Behavior</article-title>
          ,
          <volume>62</volume>
          (
          <issue>1</issue>
          ),
          <fpage>277</fpage>
          -
          <lpage>285</lpage>
          (
          <year>2016</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref12">
        <mixed-citation>
          12.
          <string-name>
            <surname>Gould</surname>
            ,
            <given-names>J.D.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Lewis</surname>
            ,
            <given-names>C.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>Designing for usability: Key principles and what designers think</article-title>
          .
          <source>Communications of the ACM</source>
          ,
          <volume>28</volume>
          (
          <issue>3</issue>
          ),
          <fpage>300</fpage>
          -
          <lpage>311</lpage>
          (
          <year>1985</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref13">
        <mixed-citation>
          13.
          <string-name>
            <surname>Virzi</surname>
            ,
            <given-names>R.A.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>Refining the test phase of usability evaluation: How many subjects is enough?</article-title>
          .
          <source>Human Factors</source>
          ,
          <volume>34</volume>
          (
          <issue>4</issue>
          ),
          <fpage>457</fpage>
          -
          <lpage>468</lpage>
          (
          <year>1992</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref14">
        <mixed-citation>
          14.
          <string-name>
            <surname>Turner</surname>
            ,
            <given-names>C.W.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Lewis</surname>
            ,
            <given-names>J.R.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Nielsen</surname>
          </string-name>
          , J.:
          <article-title>Determining usability test sample size</article-title>
          .
          <source>International Encyclopedia of Ergonomics and Human Factors</source>
          <volume>3</volume>
          (
          <issue>2</issue>
          ),
          <fpage>3084</fpage>
          -
          <lpage>3088</lpage>
          (
          <year>2006</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref15">
        <mixed-citation>
          15.
          <string-name>
            <surname>Cazañas</surname>
            ,
            <given-names>A.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Miguel</surname>
            ,
            <given-names>A</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Parra</surname>
          </string-name>
          , E.:
          <article-title>Estimating sample size for usability testing</article-title>
          .
          <source>Enfoque UTE</source>
          <volume>7</volume>
          (
          <issue>1</issue>
          ),
          <fpage>172</fpage>
          -
          <lpage>185</lpage>
          (
          <year>2017</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref16">
        <mixed-citation>
          16.
          <string-name>
            <surname>Mann</surname>
            ,
            <given-names>H. B.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Whitney</surname>
            ,
            <given-names>D. R.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>On a test of whether one of two random variables is stochastically larger than the other</article-title>
          .
          <source>Annals of Mathematical Statistics</source>
          <volume>18</volume>
          (
          <issue>1</issue>
          ),
          <fpage>50</fpage>
          -
          <lpage>60</lpage>
          . (
          <year>1947</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="ref17">
        <mixed-citation>
          17.
          <string-name>
            <surname>Fay</surname>
            ,
            <given-names>M. P.</given-names>
          </string-name>
          ,
          <string-name>
            <surname>Proschan</surname>
            ,
            <given-names>M. A.</given-names>
          </string-name>
          :
          <article-title>Wilcoxon-Mann-Whitney or t-test? On assumptions for hypothesis tests and multiple interpretations of decision rules</article-title>
          .
          <source>Statistics Surveys</source>
          <volume>4</volume>
          (
          <issue>1</issue>
          ),
          <fpage>1</fpage>
          -
          <lpage>39</lpage>
          (
          <year>2010</year>
          ).
        </mixed-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
</article>