ÖZET Günümüzde sosyal medyanın yaşamımızın her alanında yer aldığı ve neredeyse tüm dünyayı ele geçirmeye başladığı gerçeği inkar edilemez. Yeni ve gelişen teknolojiler ile sosyal medyanın kullanımı, öğrenme ortamlarını tamamlayıcı parçalarından biri olmuştur. Bununla birlikte oldukça küçük bir kesim sosyal medyayı öğrenme sürecinde etkin bir şekilde kullanmaktadır. Halbuki e-öğrenmede sosyal medyanın kullanımı, öğrenenlerin ders materyallerine erişimlerinde ve derse dahil olmalarınında pek çok kolaylık sağlamaktadır. Öğretim yönetim sistemlerinde (ÖYS), sosyal medya kullanılarak öğrenenlerin derse olan ilgilerinin arttırılması sağlanılabilir. Bu çalışmada, eğitim alanında kullanılan güncel sosyal medya araçlarından bahsedilmiş ve genel olarak çalışma prensipleri incelenmiştir.
GİRİŞ
Son yıllarda internet teknolojilerinin hızlı gelişimi ile
birlikte, eğitim alanında da öğrenenlerin ve eğitimcilerin
ihtiyaçlarını karşılamak ve onlara daha iyi çözümler
sunabilmek amacı ile e-öğrenme ortamları için yeni
çözümler üretildiği görülmektedir. E-öğrenme
ortamlarında kullanılabilecek araçlar eğitiminin sunuş
biçimini zenginleştirecek imkanlar sunmaktadır.
İnternet ortamları ve sosyal ağlar bilginin aktarımı ve
paylaşımında önemli bir rol oynamakta ve kullanıcılar
arasında etkileşimi arttırarak bilgiye erişim hız
kazanmaktadır[1,2]. Sosyal medya, günümüz
toplumlarında insanların iletişim kurma ve bilgi
paylaşma biçimini önemli ölçüde değiştirme özelliği ile
web tabanlı ortamların önemli bir öğesi olarak
görülmektedir. Sosyal medya kullanıcılara kendilerini
yansıtabilecekleri, guruplar oluşturarak işbirliği ve
paylaşım ortamları yaratabilecekleri imkanlar
sunmaktadır[7]. Alanyazın incelendiğinde sosyal medya
ile ilgili pekçok tanıma rastlanmaktadır. Genel olarak
bakıldığında, sosyal medya kullanıcı tarafından
geliştirilmiş içeriklerin dağıtılması veya çevirimiçi
topluluklara katılınmasına imkân sağlayan internet ve
mobil hizmetleri olarak tanımlamaktadır[
Sosyal ağ siteleri, medya paylaşımı gibi servisler ve
bloglar da sosyal medya tanımı içerisinde yer almaktadır.
Artık gündelik yaşamımızın bir parçası haline gelen
Facebook, Twitter, LinkedIn, YouTube, Google Plus gibi
sosyal medya araçlarının kullanımı, bir taraftan insan
ilişkilerini azalttığı şeklinde düşünülürken, bir taraftan da
iletişimi ve bilgi akışını arttırdığı şeklinde
yorumlanmaktadır. Sadece başkalarının hayatlarını
izlemek için kullanıldığı durumlar olabildiği gibi, sosyal
medyanın bir zaman kaybı olduğunu düşünen bir
kesimin olduğu da bir gerçektir. Olumsuz görüşlere
rağmen eğitimciler, öğretim tasarımcıları, eğitim
kurumları, ve firmalar, bilgi ve görüş paylaşımında
sosyal medyanın kullanımını teşvik etmeye
başlamışlardır. Sosyal medya kullanımının en önemli
çıktılarından biri öğrenmenin öğrenci merkezli hale
geldiğinin bir gösterge haline gelmesidir.
Öğrenme ortamının öğrenenler üzerinde yarattığı etki
incelendiğinde sosyal medya kullanımının yarattığı ve
öğrenci merkezli öğretimin temelini oluşturan aktif
katılımın öğrencilerin görüşlerini etkilediği görülmüştür.
Öğrenen merkezli yapının zevkli, samimi, katılımlı ve
verimli bulunduğu görülmüştür[10].
İletişim eksikliği, yalnızlık hissi özellikle e-öğrenme ya
da harmanlanmış öğrenmede sıklıkla karşılaşılan
sorunlardır[
Yapılan araştırmalar, Sms ve sosyal medya kullanımının öğrencilerin öğrenmesine yardımcı olduğunun altını çizmektedir[10,11,12]. Sosyal medya ve sms kullanan öğrenciler ödevleri konusunda daha organize olabilmekte ve bu sayede daha hızlı gelişim gösterebilmektedirler. Özellikle işbirliğine dayalı çalışmalarda ve kendini yansıtmada çok yararlı olduğu ve sınıf içi etkileşimi, birliktelik duygusunu olumlu yönde etkilediği ifade edilmektedir[12,13]. Bir diğer taraftan sosyal medya kullanılımı ile öğrencilerin velileri ile de rahatlıkla irtibat kurulabilmesi sağlanabilmektedir. Bu uygulamaların öğretim ortamlarında kullanımı etkili öğrenme, bilgi okuryazarlığı, yapılandırmacı problem çözme, bireysel gelişim, sorumluluk alma ve üst düzey düşünme becerilerine katkılar sağlamaktadır. Amaç sosyal medya ve sms kullanarak bilgiye doğru ve hızlı şekilde ulaşılması ve araştırma-merak duygusunun daha da geliştirilmesidir.
Günden güne yaygınlaşan ve öğrenme ortamlarında en çok kullanılan sosyal medya araçları şu şekilde özetlenebilir: Twitter E-Öğrenmede, twitter öğrenme topluluklarını veya küçük sınıfları belirli bir konu veya etkinlik üzerinden bağlamak, önemli konuları paylaşmak, bildiriler yapmak, resimler yüklemek vb. için bir kanal oluşturmada kullanılabilir. Eğitimcilerin yapması gereken tek şey, bir hesap oluşturmak ve onun #hashtag'ini oluşturarak öğrencilerin o hesap üzerinden takip etmelerini sağlamaktır. Twitter, sosyal öğrenme için ağırlıklı olarak kullanılan bir ortamdır.
Facebook Eğitimci, konu anlatımlarını, sunumları, sınavları, anketleri, ders materyallerini, hatta bütün bir dosyayı belirli bir sınıf veya modül oluşturarak paylaşabilir, kapalı veya açık gruplar oluşturabilir. Öğrenciler derslerle ilgili konulardan, sorulardan ve genel olarak paylaşmak istediklerinden özgürce bahsedebilirler. Blogger Bloglar geleneksel günlüklerin günümüz teknolojisiyle geliştirilmiş hali olarak tanımlanabilirler. Video resim, ses gibi elektronik olanaklarla otomatik olarak arşivlenebilen, kişilerarası bilgi paylaşımı yapılabilen ortamlardır. Yapılan araştırmalara göre bireysel öğrenmeye olanak sağladığı için öğrenme ortamı olarak ta değerlendirilebilmektedirler[11].
LinkedIn LinkedIn tamamen profesyonel, ancak yine de eöğrenmede son derece yararlı olduğu ispatlanan sosyal bir ağdır. Mevcut ortamda öğretim üyeleri, eğitimcilerin tavsiye ve tecrübelerin, görüşlerinin, sorunlar ve gelişmelerin paylaşıldığı binlerce tartışma ve grup bulunmaktadır. Öğrenciler veya katılımcılar herkesin mesleki profilini ve başarılarını, genellikle tartışma liderinin, organizatörünün veya uzmanın durumunu belirleyen özellikleri görebilmektedirler.
Google plus Birçok e-Öğrenme uzmanı, Google Plus'ın öğrenme platformu olarak kullanılan en popüler sosyal medya olacağına inanmaktadır. Bunun sebebi Google plus topluluklarının, öğrenme platformları olarak yoğun bir şekilde kullanılması ve kullanıcıların Facebook ve Twitter'a karşı daha az dağılmış olmasıdır. G + 'nın toplulukları, video gömme ve yorum yeteneğinin onu sosyal öğrenme için en popüler sosyal medya platformu haline getirdiği düşünülmektedir.
Youtube e-Öğrenme için kullanılabilen bir diğer kaynak Youtube'dır. Ücretsizdir ve sınıf ortamını desteklemek için rahatlıkla kullanılabilir. Kullanıcılar yüklenen videonun içeriğini ve kalitesini değerlendirmenin yanı sıra yorum yapabilirler. Bu videolar bir dersin bir parçası olabilir, ancak eğitimciler aynı zamanda kendi hazırladıkları materyali yayımlamak için de youtube u kullanabilirler. YouTube videosu çalışma ortamına gömülebilir, çevrimiçi bir sunu paylaşılabilir, kişilerin profesyonel portföyleri çevrimiçi hale getirilebilir, çeşitli çevrimiçi platformlar ve uygulamalar kullanılarak işbirliği içinde çalışılabilir veya bütün bunların yanı sıra bir blog sergilenebilir.
Snapchat Bu popüler öğrenci uygulaması, öğrenme oturumları sırasında gerçek zamanlı işbirliği sağlar. Bir eğitimci tarafından sınıfa entegre edildiyse, öğrenciler genel yorumlama, resim veya bağlantı paylaşımı ve mesajlaşma yapabilirler.
Sözü edilen sosyal medyalar dışında daha iyi öğrenmeye ve en önemlisi insanlar arası iletişime katkıda bulunan farklı sosyal ağlar mevcuttur. Sosyal medya, 21. yüzyılın öğrenmesine çok yönlü bir yaklaşım sergilemek için değerli bir araçtır.
SOSYAL MEDYANIN E-ÖĞRENMEYE FAYDALARI
Aktif bir öğrenime yardımcı olur.
Öğretim ve değerlendirme süreçlerinde daha farklı uygulamalara fırsat verir.
Araştırma sürecini destekler.
Sınavlar öncesi hangi konulara daha fazla yoğunlaşması, hangi konularda daha zayıf olduğunu bildirmek için önemli rol oynayabilir. İsteğe bağlı olarak üretkenliği geliştirir.
Bilgiler daha hızlı yayılırken eğitim süresini kısaltır.
Velilerin çocukları konusunda öğrenim süreçleri hakkında anlık bildirim almalarını sağlayabilir.
Bedelsiz sunulduğu için hiçbir yatırıma ihtiyaç duyulmaz.
Sorulara farklı bakış açılarından cevap alabilme şansı vardır.
Kullanıcılar, akranlar ve gruplar arasındaki etkileşim arttıkça paylaşılan bir anlayış geliştirir; böylece öğrenme büyümeye devam eder.
Sosyal destek ve işbirliğini arttırır.
Diğer taraftan, sosyal medyanın e-Öğrenme ortamlarında kullanımına yönelik olumsuzluklar genel olarak paylaşımlara yönelik olumsuzluklar, katılıma yönelik olumsuzluklar ve sınıf içi etkileşimin sosyal medyadaki iletişimi olumsuz yönde etkilemesi şeklinde sınıflandırılmaktadır[14]. Amacına yönelik yapılmayan paylaşımlar, yanlışlıkla yapılan yorumlar, olumsuz etkilere neden olabilecek hassas bilgilerin paylaşılmasına, gereksiz yorumlara ve konunun dağılmasına neden olabilir. Katılıma yönelik olumsuzluklara sayfanın aktif olmayışı, ya da katılım için herhangi bir yaptırım olmayışı örnek gösterilebilir. İletişim dilinin ciddiyetsiz olması ya da gurupta baskın karakterlerin bulunması da iletişimi olumsuz etkileyen sebeplerden görülebilmektedir. Bu tür rahatsız edici durumları çözmek için kullanıcılar sosyal medyanın kullanımı konusunda eğitilmelidirler.
SONUÇ Sosyal medyanın yaşamımızdaki etkisi düşünüldüğünde eğitim alanının da bu etkiye kayıtsız kalması düşünülemez. Bu sebeple eğitimcilerin ve eğitim uzmanlarının sosyal medya olanaklarını tanıyarak öğretimi zenginleştirmek ve desteklemek amacı ile bu araçları kullanmalarının eğitimin kalitesini arttıracağı düşünülmektedir. Bu sayede özellikle öğrenenlerin ders dışı saatlerde de dersin konularıyla ilgilenmeleri ve diğer kullanıcılarla tartışabilmeleri, irtibat kurabilmeleri sağlanabilecektir. Öğrenenler derse sınıf dışında da paylaşımları ve açıklamaları ile katkı sağlayabilecekler ve daha kolay kaynaşabileceklerdir. Çalışmalar öğretme-öğrenme sürecinde de öğrenen merkezli ve sosyal medya destekli yapının zevkli, samimi, katılımlı ve verimli bulunduğunu göstermektedir. Ancak öğrencilerin çalışırken sosyal ağları kullanmaktan hoşlanmadıklarını gösteren çalışmalar da mevcuttur.. Bunun sebebi olarak öğrencilerin özel hayatlarını ve fakülte hayatlarını ayrı tutmak istemeleri gösterilmektedir.
Bu durum sosyal medyanın öğrenme ortamlarına dahil edilmesinde farklı sonuçlara varılabilineceğini göstermektedir. Bununla birlikte farklı biçimlerde, farklı araçlarla, farklı guruplarla ve farklı öğretim içerikleri ile çalışılması ve değerlendirilmesine ihtiyaç duyulduğu gözlemlenmektedir.
Sosyal medyanın eğitim alanında kullanımı günümüzde giderek daha da önemli bir hale gelmektedir. Özellikle yaşam boyu öğrenme ve aktif öğrenme anlayışı sosyal medyanın öğrenme öğretme süreci içindeki yerini daha da sağlamlaştırmaktadır. Her yaş gurubundan ve düzeyinden kullanıcılara sunmuş olduğu esnek, yaygın ve ücretsiz kullanım olanakları ile sosyal medyanın varlığı, onu eğitimde önemli bir unsur haline getirmektedir Bu nedenle eğitimcilerin sosyal medyayı öğretim sürecini desteklemek amacıyla kullanmaya özendirilmeleri önemli görülmektedir.
KAYNAKÇA [1] Al-Harbi, A. H. (2015). A Flipped Learning Approach Using Social Media in Health Informatics Education.Creative Education, 6, 1466-1475. http://dx.doi.org/10.4236/ce.2015.613147 [2] Bruns, A. (2008). Blogs, Wikipedia, Second Life, and beyond: From Production to Produsage (Vol. 45). Peter Lang. [14] Görü Doğan, T.(2015). Sosyal medyanın öğrenme süreçlerinde kullanımı: ters-yüz edilmiş öğrenme yaklaşımına ilişkin öğrenen görüşleri, AUAd, 1(2), 2448. ÖZGEÇMİŞ Yrd.Doç.Dr. Meltem Eryılmaz ODTÜ İstatistik Bölümünden mezun olduktan sonra Atılım Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünden yüksek lisans derecesini almış ve Ankara Üniversitesi Bilgisayar ve Ögretim Teknolojileri Eğitimi bölümünde doktorasını tamamlamıştır. Halen Atılım Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nde uzaktan eğitim, eöğrenme, uyarlanabilir öğrenme, flip öğrenme ortamları üzerinde, karma öğretim konularında çalışmalar yapmaktadır.