Yeşil Bilişim; Kavram ve Kapsamı Teknolojinin ve bilginin beraberce harmanlanmasıyla ürettiği sonuçlar karşımıza bilişim kavramını çıkartır. İnternetin ağı sayesinde veriler elektronik ortamda işlenerek istenilen bilgilerin elde edilmesine yardımcı olmaktadır. Her geçen gün hızla gelişen bilişim dünyası önem ve değerini aynı ölçüde korumaktadır. Birçok problemin çözümüne yardımcı olmakla kalmamış insan hayatına girdiği günden itibaren yaşamını sürdürürken ona kolaylık sağlamıştır.
Yeşil düşünce, endüstriyel üretim ve tüketimin baş dondurucu bir hıza ulaştığı İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemin ürünüdür. Geçmişi yarım yüzyıldan da eski olmayan yeşil düşünce, fosil yakıtların üssel olarak artan bir hızda kullanılması sayesinde gerçekleşen ekonomik büyüme, kentleşme ve tüketim kültürünün yarattığı küresel ekolojik krize bir cevap olarak ortaya çıkmıştır [1]. Yeşil düşünce kapsamında yeşil pazarlama, yeşil üretim, yeşil yönetim, yeşil bilişim gibi kavramlar da literatürde son yıllarda üzerinde durulan kavramlardır. Yeşil bilişim çerçevesi çevresel süreçlerin etkileriyle daha önce üretilmiş olan ürün ve hizmetleri, performans açısından iyileştirme sağlanarak sosyal ve ekonomik hayatın genelini kapsayarak bu süreçte oluşturulan faaliyetler sonucu ortaya çıkan zararların minimum düzeye indirilerek oluşturulan çevreye duyarlı bilgi ve bilişim teknolojileri çözümlerini içermektedir [2]. Genel olarak bakıldığında yeşil bilişim; her geçen gün tükenen kaynaklar ve artan nüfus oranlarıyla geleceğimiz biraz daha tehlike altına giriyor. Aynı işi daha az enerji ve çevreye duyarlı maddeler kullanarak maliyet kazancı sağlayarak yapacak bilgi ve iletişim teknolojileri çözümleridir.
Bireylerin bilgisayar kullanım ölçütlerini belli bir düzeyin üzerinde arttırılması ile yeşil bilişim tercihlerinde çevreye duyarlı bilişim teknolojileri kullanılması sağlanabilir. İnsanların bilgi teknolojilerinden faydalanma düzeyi yükseldikçe, yeni alan açımları, ulaşım imkânları, ve fiziki iş yerinde bulunularak yapılacak bir çok işlemin elektronik ortama dökülerek yapılması ile yeşil bilişim kullanımını büyük ölçüde tetiklemiş oluruz. Yaşanan bu gelişmeler birçok kurum ve kuruluşta uygulanmasıyla bilişim teknolojilerinin çevreye verdiği zararlı etmenlerin bilgisayar kullanım dereceleri ölçüsünde azaltılabilir olduğu düşünülebilir. Öncelikle insanların bilgisayardan yararlanma düzeylerinin belirlenmesi ve daha sonra bilgi düzeyinin düşük olduğu alanlarda iyileştirme yapılarak yeşil bilişim algısını oluşturulmaya çalışılmalıdır. Böylelikle bilişim ürünlerinden kaynaklanan zararlı sonuçlar yeşil bilişimin yaratmış olduğu algı ile azalmasına etki edeceği düşünülmektedir. Bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyi arttıkça yeşil bilişim algısının da doğru orantılı olarak artacağı düşünülmektedir.
Araştırmanın Amacı Bireylerin demografik özellikleri bakımından yeşil bilişim algıları ve bilişim teknolojilerinden faydalanma düzeleri arasında anlamlı farklılık olup olmadığını ortaya koymak amaçlanmıştır.
Bu doğrultuda aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır: 1-Öğrencilerin cinsiyet, yaş, sınıf, bölüm, başarı notu ve mobil cihazlara sahip olma durumuna göre bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyleri genel ortalaması ve alt boyutları arasında anlamlı farklılık göstermekte midir? 2- Öğrencilerin cinsiyet, yaş, sınıf, bölüm, başarı notu ve mobil cihazlara sahip olma durumuna göre yeşil bilişim algı düzeyleri genel ortalaması ve alt boytları arasında anlamlı farklılık var mıdır? 3- Öğrencilerin algılarına göre bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyi ve yeşil bilişim arasında anlamlı ilişki var mıdır? YÖNTEM Her bireyin kendine ait yanında taşıdığı teknolojik aletler (telefon, laptop, tablet) olduğu varsayılarak anketler elektronik ortamda online olarak doldurulmuştur. Bu araştırma, 2016-2017 eğitim-öğretim yılında bahar döneminde Aksaray Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’sin de eğitim gören Yönetim Bilişim Sistemleri, Maliye ile Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümü öğrencilerinin anket sorularına verdikleri cevaplarla ve veri toplama aracı olarak kullanılan ölçeklerle sınırlıdır. Bu çalışmanın amacına ulaşabilmesi için nicel araştırma tekniklerinden olan genel tarama modeli kullanılmıştır. Genel tarama modelleri çok sayıda elemandan oluşan bir evrende, evren hakkında genel bir yargıya varmak amacı ile evrenin tüm ya da ondan alınacak bir grup, örnek ya da örneklem üzerinde yapılan tarama düzenlemeleridir [3]. Bu çalışmada genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Bu doğrultuda demografik özelliklerin Bilişim Teknolojilerinden Yararlanma ve Yeşil Bilişim değişkenler ile arasındaki ilişki analizleri yapılmıştır. Bu çalışmada seçkisiz olmayan örneklem yöntemlerinden olan basit seçkisiz örnekleme (simple random sampling) yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın yapıldığı evrenin büyüklüğü nedeniyle basit seçkisiz yöntem ile seçilen Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nde okuyan öğrenci 300 yansız seçim temsil edicilik oranları da göz önünde bulundurularak örneklem grubunu oluşturmuştur. Örneklem grubu evrenin yaklaşık 3645 ini temsil etmektedir.
Demografik bilgilere dayalı olarak araştırmaya katılan 300 öğrencinin istatistiki bilgileri Tablo 1’de görüldüğü gibi cinsiyet, yaş, sınıf, genel not ortalaması durumları ve mobil cihaza sahip olma durumları yüzdelik olarak verilmiştir.
Tablo 1: Araştırmaya katılan öğrencilere ait demografik bilgilere göre frekans ve yüzde dağılımı Değişken Cinsiyet Yaş Sınıf GNO
Düzey Erkek Kadın Toplam 18-19 20-21 22-23 24 yaş üstü Toplam 1. sınıf 2. sınıf 3. sınıf 4. sınıf 2.51-3.00 94 31,3 3.01-3.50 68 22,7 3.51-4.00 20 6,7 Toplam 300 100
Var 263 87,7 Bilgisayara
Yok 37 12,3 Sahip Olma
Toplam 300 100 Araştırmanın veri kaynağını bilgi teknolojilerinden yararlanma ve yeşil bilişimin konu edildiği yerli ve yabancı bilimsel çalışmalar oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında ilgili literatür taraması yapılırken “bilgi teknolojileri, yeşil bilişim, green it, information technologies, bilişim, informatic” anahtar kelimeler olarak kullanılmıştır.
Araştırmada kullanılan ölçek (anket) üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde katılımcıların betimsel değişkenleri ile ilgili cinsiyet, yaş, bölüm, sınıf, genel başarı ortalaması, mobil cihaza sahip olma durumu değişkenlerini içeren 6 soru yer almaktadır. İkinci bölümde 15 madde ve 5 boyuttan oluşan yeşil bilişim ölçeği, üçüncü bölümde 18 madde ve 5 boyuttan oluşan bilişim teknolojilerinden yararlanma ölçeği bulunmaktadır. Bu çalışmada beşli Likert tipi tutum ölçer kullanılmıştır. Maddelere katılma düzeyleri bilişim teknolojilerinden yararlanma ölçme aracında “Hiçbir zaman”, “Bazen”, “Sık”, “Çok sık” ve “Her zaman”; yeşil bilişim ölçme aracında ise “hiç katılmıyorum”, “katılmıyorum”, “kararsızım”, “katılıyorum” ve “tamamen katılıyorum” şeklinde derecelendirilmiştir. Bu çalışmada, öğrencilerin bilişim teknolojilerinden yararlanma düzeylerini ölçmek için Özmusul [4] tarafından geliştirilen ölçek kullanılmıştır. Yeşil bilişim algılarını ölçmek için ise de Daştan ve Gürler [5] tarafından geliştirilen ölçek kullanılmıştır. Bilişim teknolojilerinden yararlanma ölçeğinde toplam 18 madde yer almaktadır. Ölçeği oluşturan maddeler beş boyutu ölçmektedir.
Bilişim teknolojilerinden yararlanma ölçeğinin bu araştırmaya uygunluğunu belirlemek için doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizine göre Ki-kare (χ2) değeri ve istatistiki anlamlılık düzeyi, 112 serbestlik derecesinde 315,986 (p= .000) olarak hesaplanmıştır. 1-5 aralığında olması önerilen düzeltilmiş Ki-kare (χ2) değeri bu ölçekiçin, 2.821 çıkmıştır. Bu, 3’ten küçük bir değer olduğundan, ölçeğinin iyi düzeyde uyum gösterdiği söylenebilir. Uyum iyiliği indeksi (GFI=.899) değeri, önerilen “≥.90” açok yakın çıkmıştır. Düzeltilmiş uyum iyiliği indeksi (AGFI=.866) değeri kabul edilebilir (AGFI≥.85) düzeydedir. Tahminin hata kareleri ortalama karekökü RMSEA değeri (.078) kabul edilebilir “<.05” değerinden düşük, Tucker Levis İndeks TLI (.967) değeri önerilen “≥.95” değerinden büyük, artan uyum indeksi IFI (.976) değeri önerilen “≥.95” değerinden yüksek, karşılaştırmalı uyum indeksi CFI değeri (.976) önerilen “≥.95” değerinden yüksek çıkmıştır.
Yeşil Bilişim ölçeğinde toplam 15 madde yer almaktadır. Ölçeği oluşturan maddeler beş boyutu ölçmektedir. Bu ölçeğin doğrulayıcı faktör analizine göre Ki-kare (χ2) değeri ve istatistiki anlamlılık düzeyi, 73 serbestlik derecesinde 260,07 (p= .000) olarak hesaplanmıştır. 1-5 aralığında olması önerilen düzeltilmiş Ki-kare (χ2) değeri bu ölçek için, 3,563 çıkmıştır. Uyum iyiliği indeksi (GFI=.902) değeri, önerilen “≥.90”a çok yakın çıkmıştır. Düzeltilmiş uyum iyiliği indeksi (AGFI=.839) değeri kabul edilebilir (AGFI≥.85) düzeydedir. Tahminin hata kareleri ortalama karekökü RMSEA değeri (.073) kabul edilebilir “<.05” değerinden düşük, Tucker Levis İndeks TLI (.954) değeri önerilen “≥.95” değerinden büyük, artan uyum indeksi IFI (.955) değeri önerilen “≥.95” değerinden yüksek, karşılaştırmalı uyum indeksi CFI değeri (.954) önerilen “≥.95” değerinden yüksek çıkmıştır.
Bu değerlere göre her iki ölçeğin güvenirlik ve geçerliği sağlanmıştır. Çalışmanın tamamında ve verilerin analizi sürecinde IBM SPSS Statistics 22 programları kullanılmıştır. Araştırmanın demografik değişkenlere göre; Bilişim Teknolojilerinden Yararlanma ve Yeşil Bilişim düzeyleri arasında anlamlı farklılıkların varlığını ölçmek amacıyla tek değişkenli varyans analizi (Anova) ve bağımsız örneklem t-testinden yararlanılmıştır.
BULGULAR
Araştırmanın Birinci Alt Problemine İlişkin Bulgular ve
Yorumlar:
İlişkisiz örneklemler için T-Testi, iki ilişkisiz örneklem
ortalamaları arasındaki farkın manidar olup olmadığını
test etmek amacıyla kullanılır [6]. Tablo 4’de
öğrencilerin bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyi ve
alt boyutlarının, cinsiyet ve mobil cihaza sahip olma
duruma göre anlamlı farklılık durumları incelenmiştir.
Cinsiyet değişkenine göre, öğrencilerin bilgi
teknolojilerinden yararlanama düzeyi arasında anlamlı
farklılık bulunmuştur (p<.05). Erkek öğrencilerin bilgi
teknolojilerinden yararlanma düzeyi ( =3,93) kadın
öğrencilere ( =3,68) göre daha yüksek çıkmıştır. Bunun
yanı sıra Bilgi teknolojilerinden yararlanma değişkeninin
alt boyutlarında iletişim (p<.05) ve kendini ifade etme
(p<.005) de cinsiyete göre anlamlı farklılık
göstermektedir. Erkek öğrencilerin ( =4,16) iletişim
amacıyla bilgisayar teknolojilerinden yararlanma düzeyi
kadın öğrencilere ( =3,88) göre daha yüksektir. Ayrıca
erkek öğrencilerin ( =3,84) kendilerini ifade etmek için
bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyi kadın
öğrencilere ( =3,41) göre daha fazla olduğu
görülmüştür. Ancak diğer alt boyutlardan bilgi edinme,
araştırma-inceleme ve oyun-eğlence alt boyutlarında
anlamlı farklılığa rastlanılmamıştır (p>05).
Öğrencilerin sahip oldukları mobil cihaz durumuna göre,
bilgi teknolojilerinden yararlanama düzeyi arasında
anlamlı farklılık bulunmuştur (p<.001). Bilgisayarı olan
öğrencilerin bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyi
( =3,86) kadın öğrencilere ( =3,32) göre daha yüksek
çıkmıştır. Bunun yanı sıra bilgi teknolojilerinden
yararlanma değişkeninin alt boyutlarında bilgi edinme
(p<.001), araştırma-inceleme (p<0.05), iletişim (p<0.5),
oyun eğlence (p<0.001) ve kendini ifade etme (p<.05)
düzeyleri ile bilgisayara sahip olma durumları arasındaki
farklılık anlamlı bulunuştur. Genel olarak bilgisayara
sahip olan öğrencilerin olmayanlara göre bilgi
teknolojilerinden yararlanma düzeylerinin daha yüksek
olduğu saptanmıştır.
Öğrencilerin bilgi teknolojilerinden yaralanma
düzeyinin, yaş, cinsiyet, bölüm, sınıf ve genel başarı
ortalamasına göre hangi alt gruplar arasında
farklılaştığını belirlemek üzere tek yönlü varyans analizi
(ANOVA) sonrası Post Hoc-Scheffe testi uygulanmıştır.
Bilgi Teknolojilerinden Yararlanma Düzeyine İlişkin
Post Hoc, Tanımlayıcı ve Anova Test Sonuçları
(1) Bilgi Teknolojilerinden Yararlanma Genel Ortalama:
Yaşı “22-23yaş” öğrenci grubu ile “24 yaş ve üstü”
(p<,05) grubu arasında “24 ve üstü yaş” grupları lehine
istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Bu
durum, “22-23 yaşa” ( =3,83) sahip öğrencilerin Bilgi
teknolojilerinden yararlanma düzeyi “24 ve üstü yaş”
( =4,09) grubundaki öğrencilere göre daha düşük
düzeyde olduğunu göstermektedir.
(
(1) Bilgi Teknolojilerinden Yararlanma düzeyi ve alt
boyutları ile öğrencilerin okudukları bölümler arasında
istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır
(p<.001). Tablo 7’de görüldüğü gibi yönetim bilişim
sistemleri öğrencilerinin tüm alt boyutlarla birlikte bilgi
teknolojilerinden yararlanma düzeyi, maliye ve siyaset
bilimleri ve kamu yönetimi öğrencilerine göre daha
yüksek düzeyde çıkmıştır. Bununla birlikte maliye
bölümü öğrencilerinin de tüm alt boyutlarla birlikte bilgi
teknolojilerinden yararlanma düzeyi siyaset bilimler ve
kamu yönetimi bölüm öğrencilerine göre daha yüksektir.
(1) Bilgi edinme: Sınıfı “1.sınıf” öğrenci grubu ile
“3.sınıf” (p<,005) ve “4.sınıf” (p<.05) grubu arasında “3
ve 4. sınıf” grupları lehine istatistiksel olarak anlamlı bir
farklılık saptanmıştır. Bu durum, “1.sınıf” ( =3,52)
öğrencilerinbilgi edinme sürecinde bilgi
teknolojilerinden yararlanma düzeyi “3.sınıf” ( =4,04)
ve “4.sınıf” ( =4,16) grubundaki öğrencilere göre daha
düşük düzeyde olduğunu göstermektedir.
(
düzeyi “4.sınıf” ( =4,29) göre daha düşük düzeyde
Tanımlayıcı ve Anova Test Sonuçları
Hoc,
(1) Bilgi Teknolojilerinden Yararlanma Genel Ortalama:
Başarı notu “2.00-2.49 arası” öğrenci grubu ile
“2.502.99” (p<,05) grubu arasında notu “2.50-3.00” grupları
lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık
saptanmıştır. Bu durum, genel başarı notu “2.00-2.49”
( =3,63) olan öğrencilerin bilgi teknolojilerinden
yararlanma düzeyi “2.50-3.00” ( =4,22) grubundaki
öğrencilere göre daha düşük düzeyde çıkmıştır.
(
(1) Yeşil bilişim algı düzeyi ve alt boyutları ile öğrencilerin okudukları bölümler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır (p<.001). Tablo 11’de görüldüğü gibi yönetim bilişim sistemleri öğrencilerinin tüm alt boyutlarla birlikte yeşil bilişim algı düzeyi, maliye bölümü ile siyaset bilimler ve kamu yönetimi öğrencilerine göre daha yüksek düzeyde çıkmıştır. Bununla birlikte maliye bölümü öğrencilerinin de tüm alt boyutlarla birlikte yeşil bilişim algı düzeyi siyaset bilimler ve kamu yönetimi bölüm öğrencilerine göre daha yüksektir.
(1) Yeşil bilişim algısı genel ortalama: Başarı notu
“2.00-2.49 arası” öğrenci grubu ile “2.50-2.99” (p<,05)
grubu arasında notu “2.50-3.00” grupları lehine
istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Bu
durum, genel başarı notu “2.00-2.49” ( =3,77) olan
öğrencilerin yeşil bilişim algı düzeyi “2.50-3.00”
=4,17) grubundaki öğrencilere göre daha düşük
düzeyde çıkmıştır.
(
Tablo 2: Gözlenen Değişkenlerin Ortalama, Standart
Sapma ve İkili Korelasyonları Değişkenler X SS BTY 1 BTY 3,79 0,835 2 Yesil Bilişim 3,97 0,668 ,519** Öğrencilerin bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyleri ile yeşil bilişim algıları arasında pozitif yönde ve yüksek düzeyde anlamlı ilişki bulunmuştur (r=.519, p<.001). Tablo 2 incelendiğinde bilgi teknolojilerinde yararlanma düzeyinin genel ortalaması, yeşil bilişim algı düzeyinin genel ortalaması ile pozitif yönde yüksek düzeyde anlamlı ilişki çıkmıştır (p<.001). Öğrencilerin bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyinin genel ortalamalarının artması durumunda yeşil bilişim algısının da genel ortalaması artmaktadır.
SONUÇ Erkek öğrencilerin bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyleri genel ortalaması ile iletişim ve kendini ifade etme alt boyutları kadın öğrencilere göre daha yüksektir. Genel olarak öğrencilerin yaş ve genel ortalamaları arttıkça bilgi teknolojilerinden yararlanma düzeyi ve alt boyutlardan araştırma inceleme ile iletişim düzeyi artmaktadır. Yönetim bilişim sistemleri bölümü öğrencilerinin tüm alt boyutlarla birlikte bilgi teknolojilerinden yararlanma durumları maliye ve siyaset bilimi ve kamu yönetimi bölümü öğrencilerine göre daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bilgi teknolojilerinden yararlanma alt boyutlarından bilgi edinme ve araştırma inceleme alt boyutlarının sınıf grupları arasında anlamlı farklılık olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Öğrencilerin mobil cihazlara sahip olması onların yeşil bilişim algı düzeyleri arttırmaktadır. Yönetim bilişim sistemleri bölümü öğrencilerinin tüm alt boyutlarla birlikte yeşil bilişim algıları, maliye ile siyaset bilimi ve kamu yönetimi bölümü öğrencilerine göre daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yönetim bilişim sistemleri bölümü öğrencilerinin genel başarı notunun artması yeşil bilişim algısını arttırmaktadır. Öğrencilerin bilgi teknolojilerinden yararlanma durumları artıkça ya da azaldıkça yeşil bilişim tercihleri de aynı doğrultuda değişmektedir.
KAYNAKÇA [1] Şahin, Ü.
(2012).
Yeşil
Düşünceden
Yeşil
Ekonomiye. Yeşil Ekonomi, 22 Environment and Climate Change. Report to the Working Party on the Information Economy (WPIE).
Merve BOZKURT Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Yönetim Bilişim Sistemleri Bölümünden 2016 yılında mezun oldu. Aynı yıl Aksaray Üniversitesinde Yönetim Bilişim Sistemleri Tezli Yüksek Lisans Programına başladı şu an hala programa devam etmektedir. İş yaşamına HYS Bilişim Teknolojileri’nde Teknik Destek Uzmanı olarak başlamış, şu an da sosyal sorumluluk projelerinde görev almakta olup Aytunga projesinde Sosyal Medya Sorumlusu ve Eğitmen olarak görev almaktadır.
Ertuğrul ŞENBAŞ Azerbaycan Teknik Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümünden 2011 yılında mezun olmuştur.
Eğitimine 2015 yılında Anadolu Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme bölümünden devam etmektedir. İş hayatına ilk İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, Azerbaycan Şube de Bilgi İşlem Yöneticiliği olarak başlamıştır. Daha sonra Mega Mühendislik MMC. Bakü proje sorumluluğu yapmıştır ardından İletişim ve Bilişim Teknolojileri Bakanlığı, Uluslararasi İlişkiler ve Hesablama Merkezi Şubesi’nde, Proje Danışmanlığı yapmıştır. Şuan Hüseyin Şenbaş SMMM Bürosu’nda Bilgi İşlem Sorumlusu olarak iş yaşamını devam ettirmektedir.