Simulacrum: Sava‡ Ko‡ullarnda Acil Tbbi Mdahale ve lk Yardm Simlasyonu

Abstract

Anahtar Kelimeler: Sanal gereklik, E§itim simlasyonu, lk yardm teknikleri, 3B modelleme

-

zet. Sanal gereklik teknolojisi, hem donanm hem de yazlm bakmndan sa§lam‡ oldu§u zellikler sayesinde, gnmzn e§itim alannda kullanlan en etkin aralarndan biri haline gelmi‡tir. Literatrde askeri, endstriyel, e§itim, sa§lk ve e§lence gibi birok farkl konuda bu teknolojinin sa§lam‡ oldu§u avantajlar kullanlarak geli‡tirilen e‡itli al‡malar bulunmaktadr. Bu al‡mada ise, askeri personeli sava‡ ortamnda acil mdahale teknikleri konusunda e§iten sanal gereklik tabanl bir sistem olu‡turmay amalamaktadr. Trk Silahl Kuvvetleri’nin belirtti§i gereksinimler do§rultusunda geli‡tirilen bu projenin gerekili§ini arttrabilmek iin HTC Vive kullanlm‡tr. Bu kask kullanarak kendilerini sava‡ ortamnda hisseden katlmclar, sava‡ ko‡ullarnda en ok kar‡la‡lan yaralanma ‡ekilleri olan; kur‡unla yaralanma, uzuv kopmas ve kol krlmas ile ilgili ilk yardm tekniklerini §renme frsat bulmu‡lardr. Geli‡tirilen bu ortam, hem ilk yardm teknikleri hem de askeri alandaki uzman ki‡iler tarafndan test edilmi‡ olup, bu ki‡ilerin ortam ile ilgili gr‡leri alnm‡tr. Bu gr‡melerden elde edilen bulgulara gre, tasarlanan sava‡ ortam gerek hayat risklerini iermeyip katlmclara srekli e§itim frsat sunmasndan dolay bu ortamn bu alanda grev yapacak ki‡ilerin bilgi seviyelerini ve yeteneklerini arttrmada kullanlabilecek faydal bir e§itim arac olabilece§i grlm‡tr. 1

Giri‡

Sava‡ ko‡ullarnda olu‡an yaralanmalarda dakikalar iinde yaplacak do§ru tbbi mdahale hayat kurtarc olurken, etkin mdahalenin gecikmesi lmle sonulanabilmektedir. Bu mdahalenin ki‡inin kendisi ya da en yaknndaki silah arkada‡ tarafndan ba‡latlmas, timlerde grevli sa§lk personeli tarafndan srdrlerek yaralnn kesin tedaviyi alaca§ merkeze nakline kadar devam ettirilmesi esastr. Bu srecin etkin bir ‡ekilde yrtlebilmesi iin, tm askerlerin temel ilk yardm becerilerine sahip olmalar, sa§lk personellerinin de uygulayaca§ tbbi mdahaleler hakknda e§itimli olmalar gerekmektedir. Mevcut ko‡ullarda bu e§itim erler iin acemi birliklerinde, sa§lk personeli er/erba‡ iin Sahra Shhiye Okul Komutanl§’nda, paramedik astsubaylar iin ise Sa§lk Meslek Yksek Okulu’nda yrtlmektedir. E§itim verilen ki‡i saysnn e§itim olanaklarnn ok stnde olmas, bu e§itimlerin sk aralklarla tekrarlanamamas, personelin optimal bilgi ve beceri kazanmasnn nndeki nemli engellerdir.

Modern e§itim sistemlerinde, Bilgisayar Oyunu Temelli Sanal Simlasyon Sistemleri giderek yaygnla‡maktadr. Bu sistemler, e‡ zamanl bir e§itim deneyimi sa§larken ayn anda birden fazla kullancy standart bir ‡ekilde e§itmek iin kullanlr [ 16 ]. Bu avantaja ek olarak, sanal ortamda olu‡turulan e§itici simlasyonlar, geleneksel yntemlere kyasla e§itim masrafn da d‡rmektedir [ 16 ]. Sanal gereklik teknolojisinin e§itim alanndaki bu faydalarndan dolay yaplan bu al‡ma, sanal olarak olu‡turulmu‡ sava‡ ortamnda, askeri personeli ilk yardm teknikleri konusunda e§itmeyi amalamaktadr.

Bildirinin geri kalan ksm ‡u ‡ekilde olu‡turulmu‡tur: Bir sonraki blmde, al‡mann alt yapsn olu‡turmak iin literatrdeki benzer al‡malar detayl bir ‡ekilde anlatlm‡tr. nc blmde, sistemin tasarm aklanarak uzman ki‡ilerin sistem ile ilgili d‡nceleri payla‡lm‡tr. Son blmde ise, al‡madan elde edilen sonular tart‡larak makale sonlandrlacaktr. 2

Literatr De§erlendirmesi

Sanal Gereklik; ki‡ilerin belirli bir konu zerinde gerekte ya‡ayamayacaklar ya da tecrbe edemeyecekleri aktiviteleri, gerek dnyada oldu§u gibi hissetmesini sa§layarak bu olaylar ile ilgili bilgi ve tecrbe seviyelerini arttrmay hedeemektedir [ 3 ]. Bu teknoloji, sa§lam‡ oldu§u gereki sanal ortamlar sayesinde geli‡mi‡ bir nsan-Bilgisayar etkile‡imi teknolojisi olarak da gsterilebilir [ 27 ]. Sanal Gerekli§in sa§lam‡ oldu§u zellikler, ki‡ilerin duyma, dokunma ve grme gibi birok duyusunu etkiledi§inden ki‡iler bu ortamlara daha abuk adapte olmaktadr [ 13 ]. Bu duyulara ek olarak, sanal ortamlar 3 boyutlu olarak tasarlanabildi§i iin ki‡iler bu ortamlarda yryerek etrafnda bulunan nesnelerle etkile‡ime geme ‡ansna da sahiptir [ 18 ].

Sanal Gereklik teknolojisi, yukarda belirtilen zelliklerinden dolay; askeri [ 1 ], sa§lk [ 26 ], e§itim [ 14 ] ve spor [ 7 ] gibi birok farkl alanda ki‡ilerin e§itiminde kullanlmaktadr. Bu alanlara ek olarak, biyomedikal mhendisli§i ve bilgi teknolojileri gibi gnmzn yeni ve popler meslek dallar arasnda gsterilebilecek alanlarda da sanal gereklik teknolojisinin ki‡ilerin e§itiminde kullanld§ tespit edilmi‡tir [ 11 ]. Bu durumun olu‡masnn en byk nedeni ise, ki‡ilere sanal ortam aracl§yla verilen e§itimin en az gerek hayattaki e§itim kadar ba‡arl olmasdr [ 5 ].

Bu al‡mann amac; tasarlanacak olan sanal ortam ile sava‡ ko‡ullarnda ki‡ilere ilk yardm e§itimi vermek oldu§undan, literatrde sa§lk ve askeri alanlarda yaplm‡ olan al‡malar incelemek, al‡mann alt yapsn olu‡turmak iin nemlidir. lk olarak sa§lk sektr incelendi§inde, insan ya‡am iin en nemli sektr olmasndan dolay, sa§lk alannda al‡acak olan ki‡ilerin e§itimlerinin detayl bir ‡ekilde yaplmas gerekmektedir. Bu alanda al‡acak olan ki‡iler, bilgi ve tecrbe seviyelerini arttrmak amacyla gerek vakalar zerinde al‡madan nce kadavralar veya hayvanlar zerinde al‡p, bu al‡malarda ba‡arl olduktan sonra insanlar zerinde al‡abilmektedirler. Ancak bu durum ok maliyetli olup yeteri kadar denek bulunamamasndan dolay, verilen e§itimi de kstlamaktadr. Paiva ve di§erleri [ 16 ], bu tip problemleri zmek amacyla sa§lk alannda al‡acak olan ki‡ilere sa§lanacak olan sanal bir ortam sayesinde, ki‡ilerin hem bu ortamda ok fazla tekrar etme frsat bulacaklar iin kendilerini geleneksel yntemlere gre daha fazla geli‡tiriceklerini hem de e§itimlerde daha az kadavra kullanlaca§ iin maliyetin azaltlabilece§ini savunmaktadrlar. Bu d‡nceyi destekler nitelikte, Piedra ve di§erleri [ 17 ], cerrahlar iin el-gz koordinasyonunun ok nemli oldu§unu ve cerrahlarn bu yeteneklerini geli‡tirmek iin srekli tekrar yapmalar gerekti§ini belirtmektedir. Bu sebeple, cerrahlarn bu yeteneklerini geli‡tirmek amacyla tasarlanan simlasyonlar, katlmclarn §renme sresini azaltmas ve ki‡ilere srekli tekrar ‡ans sa§lamasndan dolay bu alanda al‡acak olan ki‡iler iin ok de§erlidir [ 24 ].

˙al‡mamzn di§er hede olan askeri alanda geli‡tirilmi‡ sanal ortamlar incelendi§inde, literatrde uu‡, sava‡ ve askeri aralarn bakm/onarm ile ilgili e‡itli al‡malar bulunmaktadr. Bu tip al‡malara Satava ve di§erlerinin [ 19 ] yapm‡ oldu§u al‡ma rnek olarak gsterilebilir. Bu al‡mada, sava‡ pilotlarnn yeteneklerini arttrmak amacyla bir simlasyon sistemi geli‡tirilmi‡ olup, geli‡tirilen bu sanal ortam sava‡ pilotlar ile test edilmi‡tir. Yaplan testler sonucu elde edilen bulgulara gre; geli‡tirilen sanal ortam ki‡iler iin lm riski yaratmad§ndan, ki‡iler kendilerini rahat hissederek yeteneklerini daha hzl bir ‡ekilde geli‡tirmi‡tir. Bu alanda geli‡tirilmi‡ di§er bir al‡mada ise, askerlerin karar verme yeteneklerini geli‡tirmek amacyla sanal bir sava‡ ortam tasarlanm‡tr [ 20 ]. Yaplan bu al‡ma askeri personel ile test edilmi‡ olup, test sonularna gre ki‡ilerin sava‡ srasnda hissettikleri kayg seviyelerinde bir azalma oldu§u grlm‡tr.

Sanal ortamlar ki‡ilerin yeteneklerini ve tecrbe seviyelerini arttrmada nemli bir e§itim arac oldu§u halde, tasarlanan her ortam ayn ba‡ary yakalayamamaktadr. Bu tip ortamlarn ba‡ary yakalayabilmesi iin, tasarlanan ortamn gerek hayat ortamna benzer olmas gerekmektedir [ 4 ]. Bu nedenle bu ortamlar tasarlanrken, ki‡ilerin §renme seviyelerini arttrmak iin ki‡ileri, gerek hayat ortamndan kopararak tamamen sanal ortamda olduklarn hissettirmek hedeflenmelidir. Sa§lk sektr iin geli‡tirilecek ortamlarda bu gerekili§i sa§lamak amacyla sanal karakterlerin tasarm yaplrken gerek hayatta kullanlan eldiven veya ameliyat elbisesi gibi materyallerin kullanlmas nemlidir [ 23 ]. Sanal ortamn gereki olmasnda, ortamn grselli§i yansra ortamn ki‡ilerin di§er duyularna da hitap etmesi gerekmektedir. Bu sebepten dolay ortamn grselli§ine ek olarak, ameliyet esnasnda katlmclarn hastann vcuduna dokunma hissini de ya‡amas tasarlanan ortamn ba‡arsn daha st seviyeye karmaktadr [ 15 ]. Sava‡ ortamlarnda ise bu durum, ortamda kullanlan patlama ve ate‡ etme efektlerinin grselli§i ve seslerinin gereki olmasyla sa§lanmaktadr [ 22 ].

Bu al‡mann amac ki‡ilere sava‡ ortamnda ilk yardm tekniklerini §retmek oldu§u iin, literatrde bu ama do§rultusunda geli‡tirilmi‡ al‡malar incelenmi‡tir. Bu incelemenin sonucunda bu al‡maya benzer olarak Dianty ve di§erlerinin gerekle‡tirmi‡ oldu§u al‡ma bulunmu‡tur [ 6 ]. Bu al‡mada, kazazedenin profesyonel bir tbbi tedaviye yeti‡tirilebilmesi iin do§ru bir ‡ekilde uygulanan ilk yardmn ok nemli ve kritik bir rol oynad§ vurgulanm‡tr. lk yardm bu kadar nemli oldu§undan bu al‡ma kapsamnda, Kzlha iin bir simlasyon oyunu geli‡tirilmi‡tir. 2 boyutlu olarak tasarlanan bu oyun; burun kanamas, kol krlmas ya da zehirlenme gibi farkl olay senaryolar iermektedir. Katlmclardan beklenen, bu senaryolar iin do§ru ilk yardm tekni§ini do§ru bir srada uygulamasdr.

zet olarak, sanal gereklik teknolojisi birok farkl alanda ki‡ilerin e§itiminde kullanlan nemli bir aratr. Gerek hayat ortamna benzer olarak geli‡tirilen sanal ortamlar sayesinde, ki‡iler gerek hayatta kar‡la‡abilecekleri riskleri ya‡amakszn bilgi ve tecrbe seviyelerini arttrma ‡ansna sahiptirler. Birok farkl alanda grev yapan ki‡iler kendilerini geli‡tirmek amacyla sanal ortamlarn sunmu‡ oldu§u zellikleri kullansa da askeri ve sa§lk sektrnde al‡an ki‡ilerin kendilerini daha az maliyetli ve lm riski olmayan bir ortamda geli‡tirmeleri daha nemlidir. Literatrde bu al‡maya benzer al‡malar olmasna ra§men yazarlarn bilgisine gre 3 boyutlu olarak geli‡tirilmi‡ bir sava‡ ortamnda ki‡ilere ilk yardm tekniklerini §retmeyi hedeeyen bir al‡ma bulunmamaktadr. Bu nedenle, bu al‡mada, katlmclarn sava‡ srasnda en ok kar‡la‡lan ilk yardm olaylar hakkndaki bilgi ve yeteneklerini geli‡tirmek amacyla sava‡ ortamnda ilk yardm tekniklerini uygulayabilecekleri 3 boyutlu sanal bir ortam tasarlanm‡tr. Bir sonraki blmde, tasarlanan bu ortamn fonksiyonlar ve zellikleri detayl bir ‡ekilde anlatlacaktr. 3 3.1

Yntem

Kullanlan Aralar

Bu al‡mada askeri personelin sava‡ ortamnda en ok kar‡la‡t§ yaralanma vakalarnn tedavisinde uygulanan ilk yardm teknikleri hakkndaki teorik bilgi seviyelerini ve pratik yeteneklerini gerek sava‡ ortamna benzer bir ortamda arttrabilmek amacyla, Unity 3D ve Blender 3D programlar kullanlarak C# programlama dili ile 3 boyutlu sanal bir ortam tasarlanm‡tr. Ayrca sanal ortamn katlmclarda daha gereki duygular olu‡turmas iin, al‡mada HTC Vive sanal gereklik kask ve kontrolleri kullanlm‡tr.

Bu teknolojilerden ilki olan Unity, 3D birok oyun ve simlasyon geli‡tiricisi tarafndan yaygn bir ‡ekilde kullanlan popler bir oyun motorudur [ 8 ]. Bu oyun motoru, C# ve JavaScript gibi birok farkl programlama dilini desteklemekte olup, yazlm geli‡tiricilere Windows, Mac OS X, Linux, Android ve IOS gibi neredeyse btn i‡letim sistemlerinde sorunsuz bir ‡ekilde al‡abilecek rnler geli‡tirme frsat sunar [ 25 ]. Unity 3D’nin bu zelliklerinden dolay proje kapsamnda geli‡tirilen sanal ortamn sahnelerini olu‡turmak ve simlasyondaki tm olaylar grselle‡tirmek amacyla, bu al‡mada Unity 3D kullanlm‡tr.

Di§er bir ara olan Blender 3D; modelleme, animasyon, hareket izleme ve olu‡turma gibi i‡lemleri tamamen destekleyen ak kaynakl ve cretsiz bir 3D modelleme ortamdr [ 2 ]. Geli‡tirilen sanal ortamn gerekili§ini arttrmak amacyla ortamn ierisindeki karakterlerin tasarm, Blender 3D’nin kullanc arayznn kolay olmasndan ve kar‡la‡lan hatalar ile ilgili ok miktarda kayna§n bulunmasndan dolay Blender 3D ile yaplm‡tr.

C# programlama dili, hzl uygulama geli‡tirme asndan yazlmclara kolay bir ‡ekilde nesneye ynelik programlama modeli sunan popler bir programlama dili olarak tanmlanmaktadr [ 10 ]. Bu al‡mann implementasyonu; hem proje geli‡tirme ekibinin C# programlama diline hakim olmas, hem Unity 3D tarafndan desteklenen bir programlama dili olmas, hem de hzl bir ‡ekilde rn geli‡tirmeye elveri‡li yaps olmasndan dolay C# programlama dili ile tamamlanm‡tr.

Son olarak sanal gereklik kasklar, ki‡ileri gerek hayattan koparp sanal ortama dahil etti§i iin, sanal gereklik teknolojisinde en ok kullanlan donanm rndr [ 21 ]. Bu kasklar sanal gereklik teknolojisinde ok popler oldu§u iin, sektrde bu kasklarn retimini sa§layan birok rma bulunmaktadr. Bu rmalarn retti§i kasklara; Oculus Rift, Samsung Gear VR, Sony Morpheus, HTC Vive ve Google Cardboard rnek olarak gsterilebilir. Literatrde bulunan baz al‡malar Oculus Rift’in az maliyetli ve oyun motorlaryla uyumlu bir ‡ekilde al‡masndan dolay, sanal gereklik simlasyonlarnda en ok kullanlan sanal kask oldu§unu belirtmektedir [ 12 ]. Ancak, HTC Vive’n maliyeti Oculus Rift’e gre biraz daha fazla olmasna ra§men; hem kask kullanan ki‡ilere daha fazla hareket imkan sa§lad§ iin [ 9 ], hem ki‡ilerin gerek dnyadaki pozisyonlarnn daha net bir ‡ekilde takip edilebildi§i [ 8 ] iin, hem de el kontrolleri sayesinde ki‡ilere daha gereki dokunma duygusu deneyimlettirdi§i iin bu projede sanal kask olarak HTC Vive tercih edilmi‡tir. 3.2

Sistem Tasarm

Simulacrum " sava‡ ko‡ullarnda ilk yardm ve tbbi mdahale tekniklerini askeri personele e§itme amac ta‡yan bir sanal gereklik simlasyon projesidir. Bu projede biri E§itim Modu " di§eri ise Sava‡ Modu " olmak zere toplam iki farkl kategori bulunmaktadr. lk kategori olan E§itim Modu "’nda ki‡ilerden, Trk Kzlay ve Gazi niversitesi Acil Tp Anabilim Dal ile i‡birli§i ierisinde hazrlanan videolar seyrederek kendilerini temel ilk yardm tekniklerinin teorik bilgisi hakknda geli‡tirmeleri beklenmektedir. Ardndan bu modda, videolar seyreden kullanclara bilgi seviyelerini test edebilmeleri asndan her video sonrasnda be‡er sorudan olu‡an mini quizler yaplmaktadr. Bylece ki‡iler, bu mod sayesinde temel ilk yardm teknikleri hakkndaki teorik bilgi seviyelerini arttrma ‡ans bulurlar.

˙al‡mann esas amac olan Sava‡ Modu "’nda ise, katlmclar her biri farkl sava‡ senaryosu ieren farkl ieriklerde temel ilk yardm teknikleri ile ilgili hem teorik bilgilerini hem de pratik yeteneklerini sava‡ ortamna benzer bir ortamda test etme ‡ansna sahiptirler. Bu al‡ma kapsamnda konunun uzmanlarnn gr‡leri alnarak, sava‡ ko‡ullarnda en ok kar‡la‡lan olaylar olan kur‡unla yaralanma, uzuv kopmas ve kol krlmas olaylarnn senaryolar simle edilmi‡tir.

Sistemde, biri Katlmc " di§eri ise Sistem Yneticisi " olmak zere toplam iki farkl kullanc tipi bulunmaktadr. Sistem Yneticisi " rolne sahip olan kullanclar, sisteme e§itim videosu, soru ve senaryo ekleme, dzenleme ve silme hakkna sahiptir. Katlmc " rolndeki kullanclar ise, E§itim Modu "’ndaki video seyretme, soru cevaplama ve geri bildirim alma fonksiyonlarna ek olarak Sava‡ Modu "’nda hareket etme, grev panelini grme, ilk yardm antasn grntleme, nesneyi tutma ve nesneyi brakma gibi birok fonksiyona sahiptir.

Kullanclar zerinde test edilen Sava‡ Modu "’nda katlmc, terristler tarafndan ele geirilmi‡ ky terristlerden temizlemek amacyla grevlendirilmi‡ 10 ki‡ilik ekibin shhyecisi olarak greve ba‡lamaktadr. Katlmc, senaryonun ba‡nda operasyona ba‡lamak iin emir bekleyen timin ierisinde bulunmaktadr.

Giri‡ sahnesi iin tasarlanan operasyonun gerekili§ini arttrabilmek adna sahneye jet ve tank grselleri eklenmi‡ olup ayn zamanda jet sesi, tank sesi, silah sesleri ve telsiz konu‡malar da sahneye entegre edilmi‡tir. lk sahne sonunda emri alan timdeki askerler (katlmcnn karakteri hari) kye hareket ederler. ekil 1’de, sol alt k‡ede simlasyonu test eden ki‡inin gerek hayat grnts, esas grntde ise katlmcnn sanal ortamdaki bak‡ as gsterilmitir. Katlmc, timini takip etmek amacyla ortamda hareket etmek iin HTC Vive’n kontrollerini kullanr.

ekil 1. Simlasyon erisinde Hareket Etme

Senaryo, terristlerle at‡arak kyn i ksmlarna ilerlemeye al‡an timin, taktiksel olarak kye yatay olarak yaylmyla devam etmektedir. Bu yaylm esnasnda, tim ierisinde yer alan askerlerden biri sistem yneticisi tarafndan belirlenen senaryo gere§i sava‡ ko‡ullarnda en ok kar‡la‡lan kur‡unla yaralanma, uzuv kopmas ve kol krlmas yaralanma tiplerinden biriyle yaralanmaktadr. Sistemi kullanan katmlmcya yaralanan askerin yerini belirtmek amacyla ekil 2’de gsterildi§i gibi askerin evresine ye‡il silindirik bir alan izilmektedir.

ekil 2. Yaralanan Askerin Yerini Belirleme Amacyla ˙izilen Ye‡il Alan Katlmc ye‡il alan grdkten sonra, yaral askerin yanna gitmesi ve tedavisini yapabilmesi iin gerekli olan sre ba‡lar. Tedavi amacyla ye‡il blgeye giden katlmc, alana girip yaral askerin yanna gittikten sonra do§ru olan ilk yardm tekni§ini seeneklerin arasndan seer. Do§ru teknik seildikten sonra, ortama katlmcnn o teknikle ilgili yapmas gereken admlar listeyen bir panel eklenir.

ekil 3. lk Yardm Malzeme Listesi

Bu panel sayesinde katlmc, seilen ilk yardm tekni§i ile ilgili yaplmas gereken admlar srasyla grerek o teknik hakknda bilgi sahibi olur. Yaplmas gereken admlar gren katlmc, i‡lemi yapmak zere yeniden yaral askerin oldu§u tarafa do§ru ynelir. Katlmc, askerin yanna geldikten sonra, panelde belirtilen ilk yardm tekni§inin admlarn yapabilmesi iin katlmcya ilk yardm malzemelerine ekil 3’te gsterildi§i gibi eri‡im hakk tannr.

Malzemelere eri‡im hakkna sahip olan katlmc, ilk yardm tekni§inin admlarnda yazan grevlerin gereksinimlerine gre ilk yardm malzemeleri listesinden ilgili malzemeyi seer. lk yardm malzemesi seildikten sonra, seilen malzeme ile yaral askerin zerinde etkile‡ime girebilmek iin katlmc, askerin yanna do§ru ilerler. ekil 4’te kur‡un yaralanma tedavisinin ilk adm olan makas kullanarak kyafet kesme grevi gsterilmi‡tir.

Bu sahnede kullanc makas setikten sonra, kullancnn yaral askerin hangi blgesini kesmesi gerekti§i askerin kyafetinin zerinde olu‡turulan krmz izgilerle belirtilmi‡tir. Bu ynlendirmeye ek olarak, sahnenin sol st k‡esinde katlmcya ilgili a‡amann hangi seviyesinde oldu§unu gsteren ilerleme seviye bar eklenmi‡tir. Katlmc seilen malzemeyi krmz izgilerle belirtilen yere, do§ru bir ‡ekilde uygulad§ srece bu bar ierisinde bulunan de§er artmaktadr. Katlmc belirtilen sre ierisinde ilerleme seviye barnda 100 skoruna ula‡rsa ilgili adm iin ba‡arl saylr ve bir sonraki adma geer. Yeni admda da yukarda anlatlan sre tekrarlanarak katlmcnn seilen ilk yardm tekni§ini belirtilen sre ierisinde bitirmesi beklenir. ekil 4. Kur‡un Yaralanma Tedavisinin lk Grevi Olan Makasla Kyafet Kesme Sahnesi 3.3

Deneyler ve Analizler Geli‡tirilen bu sistem konunun uzman olan 5 ki‡i ile de§erlendirilmi‡ olup, uzmanlarn sistem ile ilgili d‡ncelerini alabilmek iin a‡a§daki sorular sorulmu‡tur.

S1: Geli‡tirilen sanal ortam belirtilen temel ilk yardm tekniklerini §retmede kullanlabilecek etkili bir aratr.

S2: Geli‡tirilen sanal ortam gereki bir sava‡ ortam sa§lamaktadr. S3: Bu ortam sayesinde katlmclar btn ilk yardm teknikleri ile ilgili kir sahibi olabilirler.

S4: Kullanlan kask sanal ortam daha gereki klmaktadr.

S5: E§itim videolar ki‡ilerin temel ilk yardm teknikleri zerine olan teorik bilgi seviyesini arttrr.

Uzmanlar yukardaki sorulara cevap verebilmek iin her soruya 1: Kesinlikle katlmyorum , 2: Katlmyorum , 3: Ne katlyorum ne katlmyorum , 4: Katlyorum ve 5: Kesinlikle katlyorum olacak ‡ekilde Likert l sistemine uygun bir notlandrma sisteminde her soruya puan vermi‡tir. Uzmanlarn verdi§i notlar Tablo 1’de gsterilmi‡tir.

Tablo 1. Sistem ile lgili Uzman Ki‡ilerin De§erlendirme Sonular 1. Uzman 2. Uzman 3. Uzman 4. Uzman 5. Uzman

S1 5 5 4 5 5

S2 4 5 4 5 5

S3 2 3 1 3 2

S4 5 5 5 5 5

S5 4 4 3 3 5

Uzmanlarn verdi§i cevaplar incelendi§i zaman, tasarlanan sanal ortamn gereki bir sava‡ ortam yaratt§ ve bu gerekilik ile bu proje kapsamnda belirlenmi‡ olan ilk yardm tekniklerinin de etkin bir ‡ekilde §retilebilece§i anla‡lm‡tr. Bu duruma ek olarak, literatrde de bahsedildi§i gibi sanal gereklik kasklarnn ortamn gerekili§ini arttrd§ bulgusu da uzman ki‡ilerin vermi‡ oldu§u gr‡lerle do§rulanm‡tr. Sistemin e§itim modunda gsterilen videolar da uzman ki‡iler tarafndan faydal bulunurken, sistemin eksik yan olarak sistem ierisinde uygulanan ilk yardm tekni§i saysnn az olmas belirtilmi‡tir. 4

Sonular ve Gelecek ˙al‡malar

Sanal gereklik teknolojisi insanlara gerek bir ortamda oldu§u hissini; ses, ‡k, dokunsal ve grsel etkile‡imler sayesinde duyu organlarnn kullanlmasn temel alarak ya‡atmaktadr. Sanal gereklik alannda yaplm‡ olan uygulamalar, birok farkl alanda farkl amalar ile kullanlmaktadr. Bu alanlardan biri olan e§itim alannda geli‡tirilmi‡ uygulamalarn, ki‡iler iin geleneksel yntemlere gre daha e§itici ve §retici oldu§u ortaya km‡tr. Sanal gerekli§in bu avantajlarndan dolay, bu al‡ma, sanal olarak olu‡turulmu‡ olan sava‡ ortamnda askeri personelin ilk yardm mdahalelerinde e§itilmesini amalamaktadr. Bu ama do§rultusunda, bu alanda al‡acak olan askeri personeller iin sanal bir ortam geli‡tirilmi‡ olup, geli‡tirilen bu ortam konunun uzmanlar ile test edilmi‡tir. Testlerden elde edilen bulgulara gre, Trkiye’de bu alanda geli‡tirilen HTC Vive tabanl ilk simlasyon olan bu sistem ilk yardm teknikleri zerinde al‡acak olan ki‡ilerin e§itiminde kullanlabilecek etkin bir aratr.

Kaynaklar

References

1. Bhagat , K.K. , Liou , W.K. , Chang , C.Y.: A cost-eective interactive 3d virtual reality system applied to military live ring training . Virtual Reality 20 ( 2 ), 127 140 ( 2016 )

2. Brito , A. : Blender 3D: architecture, buildings, and scenery: create photorealistic 3D architectural visualizations of buildings, interiors, and environmental scenery . Packt Publishing Ltd ( 2008 )

3. Burdea , G.C. , Coiet , P. : Virtual reality technology , vol. 1 . John Wiley & Sons ( 2003 )

4. ˙iikli, B. , Gdkbay , U. : Increasing the sense of presence in a simulation environment using image generators based on visual attention . Presence 19 ( 6 ), 557568 ( 2010 )

5. Danilicheva , P. , Klimenko , S. , Baturin , Y. , Serebrov , A. : Education in virtual worlds: Virtual storytelling . In: CyberWorlds , 2009 . CW'09. International Conference on. pp. 333338 . IEEE ( 2009 )

6. Dianty , R.E. , Azhari , A.M. , Al Hakim , M.F. , Kuswardayan , I. , Yuniarti , A. , Herumurti , D. : First aid simulation game with nite state machine model . In: Information & Communication Technology and Systems (ICTS) , 2015 International Conference on. pp. 157162 . IEEE ( 2015 )

7. Donath , L. , Rssler , R. , Faude , O. : Eects of virtual reality training (exergaming) compared to alternative exercise training and passive control on standing balance and functional mobility in healthy community-dwelling seniors: a meta-analytical review . Sports medicine 46(9) , 12931309 ( 2016 )

8. Hamacher , A. , Kim , S.J. , Cho , S.T. , Pardeshi , S. , Lee , S.H. , Eun , S.J. , Whangbo , T.K. : Application of virtual, augmented, and mixed reality to urology . International neurourology journal 20(3) , 172 ( 2016 )

9. Heineman , D.S.: Porting game studies research to virtual reality ( 2016 )

10. Hejlsberg , A. , Torgersen , M. , Wiltamuth , S. , Golde , P. : The C# Programming Language (Covering C# 4 .0). Addison-Wesley Professional ( 2010 )

11. Lele , A. : Virtual reality and its military utility . Journal of Ambient Intelligence and Humanized Computing 4 ( 1 ), 1726 ( 2013 )

12. Li , Y. , Elmaghraby , A.S. , Sokhadze , E.M.: Designing immersive aective environments with biofeedback . In: Computer Games: AI , Animation, Mobile, Multimedia, Educational and Serious Games (CGAMES) , 2015 . pp. 7377 . IEEE ( 2015 )

13. Liu , S. , Jia , J.: Design and implementation of virtual culture museum . In: Computer Science & Education , 2009 . ICCSE' 09 . 4th International Conference on. pp. 686689 . IEEE ( 2009 )

14. Lorenzo , G. , Lled , A. , Pomares , J. , Roig , R.: Design and application of an immersive virtual reality system to enhance emotional skills for children with autism spectrum disorders . Computers & Education 98 , 192205 ( 2016 )

15. McElhinney , B. , Beard , A. , Karthigasu , K. , Hart , R.: Virtual reality simulation: A valuable adjunct to surgical training . In: Virtual reality in psychological, medical and pedagogical applications . InTech ( 2012 )

16. Paiva , P.V.F. , Machado , L.S. , Valena , M.M.G. : A virtual environment for training and assessment of surgical teams . In: Virtual and Augmented Reality (SVR) , 2013 XV Symposium on . pp. 1726 . IEEE ( 2013 )

17. Piedra , J.A. , Ojeda-Castelo , J.J. , Quero-Valenzuela , F. , Piedra-Fernandez , I. : Virtual environment for the training of the hands in minimally invasive thoracic surgery . In: Games and Virtual Worlds for Serious Applications (VS- Games ) , 2016 8th International Conference on. pp. 14 . IEEE ( 2016 )

18. Satava , R.M.: Virtual reality surgical simulator . Surgical endoscopy 7(3) , 203205 ( 1993 )

19. Satava , R.M. : Medical applications of virtual reality . Journal of Medical Systems 19 ( 3 ), 275280 ( 1995 )

20. Seitz , C.A. , Poyrazli , S. , Harrisson , M.A. , Flickinger , T. , Turkson , M. : Virtual reality exposure therapy for military veterans with posttraumatic stress disorder: a systematic review . The New School Psychology Bulletin 11 ( 1 ), 1529 ( 2014 )

21. Stengel , M. , Grogorick , S. , Eisemann , M. , Eisemann , E. , Magnor , M.A. : An aordable solution for binocular eye tracking and calibration in head-mounted displays . In: Proceedings of the 23rd ACM international conference on Multimedia . pp. 15 24 . ACM ( 2015 )

22. Tarapata , Z. : Military route planning in battleeld simulation: eectiveness problems and potential solutions . Journal of Telecommunications and Information technology pp. 4756 ( 2003 )

23. Westwood , J. , et al.: Towards an immersive virtual environment for medical team training. Medicine meets virtual reality 15: in vivo, in vitro , in silico: designing the next in medicine 125 , 274 ( 2007 )

24. Wu , J.X. , Chen , G.C. , Chang , C.W. , Lin , C.H. : Development of virtual-reality simulator system for minimally invasive surgery (mis) using fractional-order vascular access . In: SAI Computing Conference (SAI) , 2016 . pp. 12571259 . IEEE ( 2016 )

25. Xie , J.: Research on key technologies base unity3d game engine . In: Computer Science & Education (ICCSE) , 2012 7th International Conference on. pp. 695699 . IEEE ( 2012 )

26. Yiannakopoulou , E. , Nikiteas , N. , Perrea , D. , Tsigris , C. : Virtual reality simulators and training in laparoscopic surgery . International Journal of Surgery 13 , 6064 ( 2015 )

27. Zheng , J. , Chan , K. , Gibson , I. : Desktop virtual reality interface for computer aided conceptual design using geometric techniques . Journal of Engineering Design 12 ( 4 ), 309329 ( 2001 )